Tại Sao Khó Đứng Lên Chống Lại Trump?

Suốt 250 năm, người Mỹ đồng ý rằng cai trị bởi một người duy nhất là sai lầm, rằng chính quyền liên bang vốn cồng kềnh, kém hiệu quả. Lẽ ra hai điều ấy đủ để ngăn một cá nhân cai trị bằng mệnh lệnh từ Bạch Ốc. Nhưng Trump đang làm đúng điều đó: đưa quân vào thành phố, áp thuế quan, can thiệp vào ngân hàng trung ương, chen vào quyền sở hữu công ty, gieo nỗi sợ để buộc dân chúng cúi đầu. Quyền lực bao trùm, nhưng không được lòng dân. Tỉ lệ chấp thuận của ông âm 14 điểm, chỉ nhỉnh hơn chút so với Joe Biden sau cuộc tranh luận thảm hại năm ngoái. Khi ấy chẳng ai lo ông Biden “quá mạnh”.

Vậy tại sao Trump, dù bị đa số phản đối, vẫn dễ dàng thắng thế?

Một lý do là ông hành động nhanh hơn mọi định chế có trách nhiệm kiềm chế. Giống như thuật toán TikTok, ông chớp lấy sự chú ý rồi chuyển sang chuyện khác trước khi đối thủ kịp định thần. Tòa Tối cao vẫn chưa xem xét việc Trump đưa quân vào Los Angeles hồi tháng Sáu là hợp pháp hay không, trong khi ông đã chuẩn bị lặp lại ở Chicago. Quyết định về thuế quan cũng có thể kéo dài hàng tháng. Đến nay Trump vẫn tuân theo các phán quyết, nhưng nếu một cửa pháp lý bị đóng, ông sẽ tìm cửa khác, và thời gian lại tính từ đầu.

Một lý do khác là đảng Cộng Hòa luôn để ông muốn gì được nấy. Không chỉ vì ông có tỉ lệ ủng hộ trong đảng gần 90%, mà vì đảng này nay vận hành như một giáo phái: Trump luôn đúng, ngay cả khi tự mâu thuẫn. Tranh luận chính sách trở thành cuộc cãi cọ về “ý nghĩa thật” trong lời ông. Các định chế độc lập – công ty, đại học, báo chí – lẽ ra phải chống lại, nhưng lại lo bị bỏ rơi: một hãng luật dám chống có thể mất khách hàng vào tay đối thủ, một trường dám phản kháng có thể bị siết tài trợ trong khi trường khác yên lặng hưởng lợi.

Ẩn sau tất cả là cách cai trị bằng gieo sợ hãi và trả thù. Những tổng thống trước từng nghe lời chuyên gia độc lập và nội các nhiều tiếng nói. Trong Bạch Ốc của Trump, “chuyên gia” chỉ có nghĩa là “người đồng ý với ông chủ”. Ai báo tin xấu bị sa thải, nghị sĩ Cộng Hòa “ngang bướng” bị loại ngay từ vòng sơ bộ, lãnh đạo doanh nghiệp bị trừng phạt, đối thủ bị điều tra. Cách dễ nhất để tồn tại là xin lỗi, nhượng bộ, hy vọng có kẻ khác dám làm điều đúng. Nhưng ai cũng thấy cái giá phải trả, nên không ai muốn.
Trách nhiệm chính trị giờ đây đặt vào tay đảng Dân Chủ. Nhưng họ lại rối loạn: có nên “đáp trả” ồn ào bằng kiểu hình ảnh “ăn miếng trả miếng” như Gavin Newsom, hay chọn cách xây dựng hình ảnh “chân thực có biên tập” như Zohran Mamdani? Có nên đi hẳn sang cánh tả, hay giữ vị trí trung dung? Có nên đổi cách nói để tránh bị chế giễu? Họ chưa có câu trả lời. Kết quả là cử tri Dân Chủ ngày càng bất mãn với chính đảng của mình. Trump dù bị đa số phản đối, vẫn được ưa chuộng hơn Dân Chủ – không chỉ bị phía Cộng Hòa và độc lập chê bai, mà còn vì chính nội bộ Dân Chủ cũng thất vọng về đảng mình.

Trong thời gian ngắn hạn, vẫn còn hy vọng, với mười hai kỳ bầu cử Hạ Viện tính từ đầu thế kỷ này đến nay, có đến mười lần cử tri quay lưng lại với đảng cầm quyền. Nếu chiếm được Hạ Viện năm 2026, Dân Chủ sẽ có quyền điều tra và kiềm chế Trump. Nhưng về lâu dài, niềm hy vọng ấy mong manh. Thương hiệu Dân Chủ đã sứt mẻ. Trên các vấn đề như y tế, môi sinh, dân chủ, họ còn được tin tưởng. Nhưng về tội phạm và di dân, cử tri nghiêng hẳn về Cộng Hòa. Trong cuộc bầu cử 2024, Kamala Harris bị xem là cực đoan hơn Trump. Đổ lỗi cho cử tri là sai lầm, và nói họ kỳ thị giới tính cũng chẳng ích gì.

Cơ cấu dân số cũng không còn đứng về phía Dân Chủ. Dưới thời Trump, Cộng Hòa tiến vào giới trẻ và cử tri không da màu. Dân Chủ mất hẳn giới lao động da trắng. Người có bằng đại học ưa chuộng họ, nhưng chỉ 40% dân Mỹ trên 25 tuổi có bằng cấp ấy. Câu chuyện “đa số thầm lặng ủng hộ ta” mà Dân Chủ kể cho chính mình nghe đã trở thành ảo tưởng. Thực tế, họ sống nhờ mức cử tri đi bầu thấp.

Mười năm sau kể từ khi kỷ nguyên Trump khởi đầu, Dân Chủ vẫn đánh giá thấp ông. Trump có tài giăng bẫy: như vụ ngân sách sắp tới, buộc Dân Chủ phải chọn giữa cắt viện trợ nước ngoài hay đóng cửa chính phủ; như việc đưa quân vào thành phố, khiến họ tố lạm quyền thì bị ông biến họ thành kẻ “bênh vực tội phạm”; hay các cuộc không kích nghi phạm buôn ma túy, nơi phản đối thiếu thủ tục pháp lý dễ bị gán là “bảo vệ băng đảng”.

Nhiều người Dân Chủ tin rằng chỉ cần Trump đe doạ nền dân chủ cũng đủ khiến cử tri xa lánh ông. Nhưng thực tế không phải vậy. Vấn đề không chỉ là sức mạnh cá nhân của Trump, mà còn là sự hụt hơi của đối lập. Cử tri Mỹ từng quay lưng với những kẻ ngạo mạn và độc tài, nhưng họ cũng chẳng mặn mà gì với những người mơ hồ, tự mâu thuẫn.

Thách thức cho Dân Chủ không chỉ là chặn Trump, mà còn là thuyết phục được chính mình trước khi thuyết phục cử tri. Và nếu họ không làm được, thì lời của The Economist chỉ càng đúng hơn bao giờ hết: “America’s missing opposition” (Nước Mỹ đang thiếu lực lượng đối lập).

Nguyên Hòa biên dịch

Nguồn: Donald Trump is unpopular. Why is it so hard to stand up to him?