Hôm nay,  

Lịch sử tàn khốc của chế độ nô lệ trước Nội Chiến đang bị chính quyền Trump tìm cách bôi xóa

28/11/202500:00:00(Xem: 523)
 
The scourged back
The Scourged Back của McPherson & Oliver, chụp năm 1863, ghi lại tấm lưng chi chít vết roi của một người từng bị bắt làm nô lệ. Ảnh: National Gallery of Art, Washington.
  
LTS: Người Việt miền Nam từng trải qua một bài học cay đắng: sau 1975, những lời nói về “thống nhất” và “hàn gắn” không bao giờ đi cùng sự nhìn nhận. Không một lời chính thức nào nhắc đến các trại cải tạo, những cuộc tước đoạt, hay những đời sống bị đảo lộn dưới tay những người nhân danh chiến thắng. Không có sự thật, hòa giải chỉ là chiếc khẩu hiệu rỗng.

Câu chuyện nước Mỹ hôm nay, khi chính quyền muốn làm mờ các chứng tích về chế độ nô lệ, cho thấy một điều quen thuộc: không quốc gia nào trưởng thành bằng cách giấu đi phần tối. Sự thật không tự biến mất chỉ vì người ta muốn quên.

***

Đầu thế kỷ XIX, trước cả tiếng súng ở Fort Sumter, nước Mỹ đã chìm trong một cuộc chiến khác — cuộc chiến về ý nghĩa của nhân phẩm.

Miền Nam gọi xiềng xích là “trật tự tự nhiên”, “ơn trời ban”. Họ viết thư, xuất bản sách, giảng giải rằng những ‘con người’ này bị bắt làm việc khổ sai “được che chở” và “hài lòng”. Những lời tuyên truyền ấy vang xa, được lặp lại từ bàn ăn đến giảng đường.

Miền Bắc có những người không chấp nhận điều đó. Họ mô tả chế độ nô lệ đúng như bản chất: một hệ thống dựng trên bạo lực, tước đoạt và sự giả dối.
Nhưng chỉ nói không đủ. Họ muốn chứng minh.

Một tấm lưng bị đánh nát — và điều nó buộc người ta phải thấy

Trong số những tài liệu mà chính quyền Trump muốn gỡ khỏi viện bảo tàng và các khu di tích liên bang có bức ảnh “The Scourged Back”. Chụp năm 1863, bức ảnh cho thấy lưng của một người đàn ông nô lệ với chi chít những vết roi hằn sâu đến mức nhìn một lần là nhớ mãi.

Đó không chỉ là một tấm ảnh. Đó là bằng chứng.

Nhưng trong mắt tổng thống Trump, những chứng tích ấy là “xuyên tạc”, “bị ý thức hệ chi phối”, là “woke”. Sắc lệnh “Restoring Truth and Sanity to American History” (Khôi Phục Sự Thật Và Sự Tỉnh Táo Trong Lịch Sử Hoa Kỳ) chỉ thị cho các cơ quan chính quyền rằng tài liệu công cộng phải “tập trung vào thành tựu và tiến bộ của người Mỹ”.

Và với sắc lệnh này, tổng thống Trump muốn lịch sử phải được sắp xếp lại, cố ý không biết đến những những trang đen tối.

Miền Bắc trước Nội Chiến: không biết vì không được thấy

Sự không biết ấy từng tồn tại rất sâu trong thập niên 1830. Sau một chuyến đi Massachusetts năm 1830, William Lloyd Garrison viết rằng miền Bắc thờ ơ vì “quá không biết về mức độ khủng khiếp của chế độ nô lệ”.

Điều đó có lý. Đường sá cách trở, tin tức chậm, người miền Bắc hầu như chưa từng chứng kiến đời sống miền Nam. Những ai ghé thăm thường được đưa đi xem những căn nhà sáng sủa, những bữa ăn chu đáo — chưa bao giờ nhìn thấy kho đánh đòn, chưa bao giờ nghe tiếng xiềng.


Trong khi đó, giới chủ đồn điền mở một chiến dịch tuyên truyền quy củ: thư, sách, bài báo. Tất cả phủ nhận bạo lực, gán cho người nô lệ hình ảnh “ngoan”, “hài lòng”, và gọi những người bãi nô là phần tử “xấu xa”.

Lydia Maria Child ghi năm 1838 rằng bất cứ ai mô tả sự thật đều bị buộc tội “vu khống”.

Buộc nước Mỹ phải mở mắt

Không có máy ảnh, giới bãi nô dùng những gì họ có: lời kể nhân chứng, báo cáo chính quyền, hồi ký của người đào thoát, và cả những quảng cáo truy bắt in ngay trong báo miền Nam.

Angelina Grimké viết năm 1836: “Cho tới khi những hình ảnh về nỗi đau của người nô lệ được đưa ra trước công chúng, người miền Bắc không thể hiểu nổi mức độ tàn độc của hệ thống ấy”.

Trong số báo đầu tiên năm 1835, tờ Human Rights đăng hàng loạt quảng cáo bán người, treo thưởng bắt người, với hàng tựa duy nhất: “LOOK AT THIS!!” (HÃY NHÌN ĐI!!)

Một lời nhắc không thể dịu hơn, cũng không thể rõ hơn.

Những chứng cứ không thể chối bỏ

Tài liệu đầy sức mạnh nhất là American Slavery As It Is (Chế Độ Nô Lệ Tại Mỹ Như Nó Vẫn Thế), xuất bản năm 1839. Tập hồ sơ dày 233 trang này do Theodore Dwight Weld cùng hai chị em Angelina và Sarah Grimké biên soạn, tập hợp lời khai, hồ sơ tòa án, quảng cáo báo chí, và những bản tường trình chính thức.

Trong đó có câu chuyện về một chủ cơ sở thuốc lá đánh một thiếu nữ 15 tuổi đến chết; vợ ông ta nung bàn ủi đặt lên thân thể cô bé. Bản giảo nghiệm ghi: “Chết vì bị đánh quá mức.” Ra tòa ở Richmond, hung thủ được trắng án.

Những dữ liệu ấy khiến nhiều tờ báo miền Bắc phải thừa nhận rằng trước đó họ “không có ý niệm nào” về mức độ tàn độc. Harriet Beecher Stowe dựa vào chính những hồ sơ đó để viết Uncle Tom’s Cabin (Túp Lều Bác Tom), cuốn sách làm rung động cả quốc gia.

Lịch sử không thẳng

Phong trào bãi nô lan rộng trong thập niên 1830, mạnh mẽ trong sách, báo, diễn thuyết. Nhưng phải đến ly khai và chiến tranh, chế độ nô lệ mới chấm dứt. Và sau đó là một thời kỳ dài phân biệt đối xử, công khai lẫn ngấm ngầm, ở cả Bắc và Nam.

Lịch sử không đi theo đường thẳng. Nó ngoằn ngoèo, lùi lại, đổ vỡ, rồi lại gượng dậy.

Bởi vậy, những chứng tích như “The Scourged Back” không chỉ để trưng bày. Chúng giữ vai trò nhắc quốc gia rằng ký ức đau đớn, nếu bị che đi, sẽ trở thành vết sẹo lồi trong trí nhớ tập thể.

Một lời nhắc từ sách Ezekiel

Trên trang đầu American Slavery As It Is, Weld và chị em Grimké trích lời từ sách Ezekiel:

“Hãy nhìn những điều ghê tởm mà họ đã làm.”
Đó là lời nhắc dành cho một nước Mỹ đang tranh luận về quá khứ.
Và cũng là lời nhắc dành cho bất kỳ dân tộc nào muốn trưởng thành:
Muốn hàn gắn, phải nhìn thẳng.
Muốn tự hào, phải can đảm giữ lại cả phần khiến mình xấu hổ.

Hoa Trang tổng hợp
Nguồn: Theo Gerry Lanosga, Đại học Indiana, đăng ngày 17/11/2025.
 

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Tháng 5 vừa qua, một chuyến bay từ Johannesburg, Nam Phi đã đáp xuống phi trường Quốc tế Dulles, Hoa Kỳ. Trên phi cơ là khoảng 50 công dân Nam Phi da trắng thuộc cộng đồng Afrikaner. Những người này cho biết sinh kế của họ đang bị đe dọa nghiêm trọng do xã hội ngày càng “kỳ thị người da trắng.” Cách mô tả tình hình Nam Phi như vậy ngay lập tức nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ từ các nhà bình luận cánh hữu có ảnh hưởng ở Mỹ như Tucker Carlson, Charlie Kirk, và Stephen Miller.
Hãy tưởng tượng bạn là một người thợ mỏ khai thác đồng tại Đông Nam Âu Châu vào năm 3,900 trước Công Nguyên. Mỗi ngày, bạn phải gồng mình kéo từng tảng quặng qua những đường hầm chật hẹp và ngột ngạt. Cuộc sống cứ thế trôi qua trong nỗi mỏi mệt rã rời và sự đơn điệu không hồi kết. Nhưng rồi một chiều nọ, điều kỳ lạ xảy ra: một anh bạn đồng nghiệp xuất hiện với một thứ trông thật lạ mắt, và anh ta thản nhiên kéo theo đống quặng gấp ba lần trọng lượng cơ thể mình – chỉ trong một chuyến đi.
Làn sóng tranh luận dữ dội đang diễn ra xoay quanh câu hỏi: liệu những gì đang xảy ra tại Gaza kể từ tháng 10 năm 2023 có phải là hành vi diệt chủng hay không? Vấn đề này đã được đưa ra trước Tòa Án Quốc Tế (International Court of Justice, ICJ), Nam Phi đệ đơn kiện Israel, cáo buộc quốc gia này đã phạm tội diệt chủng. Phiên tòa bắt đầu từ tháng 12 năm 2023, nhưng đến nay ICJ vẫn chưa đưa ra phán quyết cuối cùng.
Ngày 27/5 vừa qua, trên mạng xã hội, nhiều người đã đăng lời chúc mừng sinh nhật gửi tới tù nhân Phạm Đoan Trang. Trước đó vài tuần, một tù nhân nổi tiếng khác là Trịnh Bá Phương đã bị khởi tố thêm tội danh "tuyên truyền chống Nhà nước" khi đang ở tù. Những dòng tin này nhắc nhở rằng tự do, dân chủ, nhân quyền vẫn còn là những vấn đề nhức nhối tại Việt Nam, 50 năm sau khi cuộc chiến kết thúc.
Sáng thứ Bẩy ngày 24 tháng 5 vừa qua, trong buổi lễ tốt nghiệp tại vận động trường Michie của Học Viện Quân Sự Hoa Kỳ ở West Point, khi chuẩn tướng Rogelio Garcia, chỉ huy trưởng Học Viện, tuyên bố giải tán khóa 2025, hàng ngàn chiếc mũ képi trắng được các học viên của khóa tung lên trời. Tiếng reo hò tở mở từ các tân thiếu úy đang đứng dưới sân cỏ và thân nhân của họ trên khán đài tạo nên một quang cảnh với âm thanh vừa đẹp mắt, vừa tưng bừng, vừa cảm động.
Đoàn Viết Hoạt sanh năm 1942 tại Nam định. Năm 1954 theo gia đình di cư vào Nam. Năm 1965 tốt nghiệp Đại học Sư phạm Sàigòn ban Anh Văn. Năm 1966 lập gia đình với chị Trần Thị Thức, một nữ sinh viên trong phong trào sinh viên Saigon lúc bấy giờ. Năm 1967 ĐVHoạt du học Hoa Kỳ về môn Tổ Chức và Quản Trị Đại Học tại Đại học Florida State (FSU), Tallahassee, Florida. Năm 1971, đậu Ph.D. về Giáo Dục. Sau đó, Đoàn Viết Hoạt trở về nước giữ chức vụ Phụ tá Viện trưởng tại Viện Đại học Vạn Hạnh cho đến 30 tháng Tư, 1975.
Một cuộc triển lãm mới tại thành phố Philadelphia soi chiếu hành trình tiến hoá của sức khoẻ dinh dưỡng tại Hoa Kỳ qua một lăng kính độc đáo: căng-tin học đường. Mang tựa đề “Giờ Ăn Trưa: Lịch Sử Khoa Học Trên Khay Thức Ăn Học Đường,” cuộc triển lãm miễn phí tại Viện Lịch sử Khoa học Philadelphia trưng bày các bích chương, tài liệu, dụng cụ khoa học, sách dinh dưỡng và ảnh chụp để thuật lại câu chuyện về các bữa ăn tại trường học ở Mỹ.
Năm Tổng Thống Hoa Kỳ liên tiếp, thuộc cả hai chính đảng Dân Chủ và Cộng Hòa, đã nhất quyết giúp nhân dân Miền Nam bảo vệ “tiền đồn của Thế Giới Tự Do.” Hành động mạnh mẽ nhất là ‘tự động’ mang nửa triệu quân vào để chiến đấu - mặc dù Chính phủ VNCH không yêu cầu. Rồi xây cất đường xá, xa lộ Biên Hòa, hải cảng Đà Nẵng, Cam Ranh, Chu Lai, Sàigòn, và mấy chục phi trường lớn nhỏ, với những kho xưởng như Long Bình, Quy Nhơn, Phú Bài, tốn phí bao nhiêu nhân mạng, bao nhiêu tiền của để xây dựng một “tiền đồn của thế giới tự do”, ngăn chận Trung Cộng ở phía Nam
Nửa thế kỷ trước, nước Mỹ đã không tôn trọng lời cam kết giúp VNCH chiến đấu tới cùng trước làn sóng xâm lăng của Cộng Sản Thế Giới. Nhiều người, cả Việt lẫn Mỹ, cũng như dư luận thế giới, đã gọi đây là một sự phản bội đáng xấu hổ. Nhưng có học giả Mỹ đã khẳng định: “Sự phản bội của nước Mỹ đối với Nam Việt Nam là một trong những điều thông minh nhất mà nước tôi đã từng làm”.
Ngày 28 tháng 4 năm nay vừa tròn 80 năm kể từ khi nhà độc tài Ý Benito Mussolini bị xử tử tại một ngôi làng ở Ý vào cuối Thế Chiến II năm 1945. Chỉ một ngày sau đó, thi thể của ông ta bị bêu rếu và lăng nhục công khai ở Milan. Dưới bóng tội ác ghê rợn của Adolf Hitler, khi nhắc đến chủ nghĩa phát xít, nhiều người thường nghĩ ngay đến những ký ức về Đức Quốc xã. Thế nhưng, cần nhớ rằng Benito Mussolini mới chính là kẻ mở đường. Biệt danh Il Duce (xin tạm dịch là Lãnh tụ) của Mussolini chính là nguồn cảm hứng cho Hitler.


Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.