Hôm nay,  

Thuốc trị ADHD có hiệu quả nhưng không theo cách các chuyên gia vẫn tưởng

09/01/202600:00:00(Xem: 209)
ADHD
Nghiên cứu mới cho thấy hai loại thuốc Ritalin và Adderall không đánh vào hệ thống chú ý của não bộ như người ta lâu nay vẫn tưởng.  Ảnh: Wiki.
 
Các thuốc kích thích thần kinh như Ritalin và Adderall đã được dùng rộng rãi nhiều thập niên để chữa rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), song một công trình nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Cell cho thấy chúng không thật sự tác động lên hệ thống điều khiển sự chú ý của não bộ như giới chuyên môn từng tin tưởng.
 
Trái lại, các loại thuốc ấy chủ yếu ảnh hưởng lên vùng phần thưởng và vùng tỉnh thức, hai trung khu chi phối hứng thú và sự tỉnh táo. Nghiên cứu được tiến hành trên gần 5.800 trẻ em từ 8 đến 11 tuổi, đồng thời nêu bật vai trò quan trọng của thiếu ngủ trong căn bệnh này.
 
“Khi lần đầu thấy kết quả, tôi tưởng mình đã đo sai, vì chẳng thấy hệ thống chú ý nào thay đổi cả,” giáo sư Benjamin Kay, Trường Y khoa Đại học Washington tại St. Louis, một trong các tác giả, cho biết.
 
Thuốc vẫn hữu hiệu – song theo cách khác

“Thoạt đầu tôi tưởng mình đo lầm, vì chẳng thấy có biến đổi nào trong hệ thống chú ý,” giáo sư Benjamin Kay, nhà thần kinh học tại Đại học Washington (St. Louis), một trong các tác giả, cho hay.
 
Tuy nhiên, theo đồng sự Nico Dosenbach, cũng thuộc viện này, thuốc không vì thế mà mất hiệu năng: “Chúng giúp trẻ được chẩn đoán ADHD học hành, làm bài tốt hơn, và cả những trẻ thiếu ngủ — mà tình trạng mất ngủ phần nào đã trở thành nếp sinh hoạt phổ biến trong xã hội Mỹ.”
 
Căn bệnh ngày càng phổ biến

Tuy ADHD thường được coi là chứng rối loạn của tuổi nhỏ, song hiện có đến 15,5 triệu người lớn Mỹ mang chẩn đoán này, gần một nửa trong số đó chỉ được xác định khi đã trưởng thành. Bệnh cũng ảnh hưởng đến 7 triệu trẻ em từ 3 đến 17 tuổi. Tỷ lệ trẻ mắc ADHD tại Hoa Kỳ tăng từ 6,1% (1997–1998) lên 10,2% (2015–2016), theo một nghiên cứu của JAMA Network Open.
 
Nguyên nhân chính xác của ADHD vẫn chưa rõ; y giới hiện chưa có xét nghiệm chuyên biệt nào cho biết chắc người bệnh có mắc chứng ấy hay không.
 
“Dẫu mang tên ‘thiếu chú ý’, nhưng ADHD là một rối loạn nhiều mặt, trong đó mất tập trung chỉ là một thành phần,” giáo sư Maggie Sweitzer (Đại học Duke) nhận xét. “Đây không phải chứng lành tính: người mắc ADHD không chỉ gặp khó khăn ở trường mà còn dễ tổn hại đến công việc, quan hệ xã hội, thể chất và tinh thần. Với nhiều người, thuốc đem lại thay đổi rất lớn.”
 
Những gì hình ảnh não bộ cho thấy

Dữ liệu hình ảnh từ chương trình Phát triển Nhận thức Não bộ Thanh thiếu niên (ADCD), khởi sự từ năm 2015. Các nhà khoa học so sánh hình ảnh não của trẻ uống thuốc kích thích trong ngày chụp với những trẻ không dùng thuốc.
 
Kết quả cho thấy thuốc khiến vùng tỉnh thức và vùng phần thưởng hoạt động mạnh hơn, nhưng không làm thay đổi vùng chú ý. Theo giáo sư Dosenbach, thuốc “tạo cảm giác được thưởng từ trước, khiến ta kiên trì với công việc mà bình thường dễ chán nản,” như trong lớp học khô khan chẳng hạn.
 
“Tuy nhiên, đây không phải là thuốc tăng trí thông minh,” ông nói. “Nó không làm người ta thông minh hơn, cũng không trực tiếp cải thiện khả năng chú ý.”
 
Ngoài ra, thuốc còn giúp những trẻ ngủ ít hơn 9 giờ mỗi đêm đạt kết quả học tập khá hơn, nhưng không đem lại lợi ích rõ rệt cho các em ngủ đủ và không mắc ADHD.
 
Các bác sĩ cho biết bên cạnh thuốc kích thích, hiện còn một số dược phẩm không kích thích, như Atomoxetine, cũng được dùng trong điều trị.
 
Vai Trò của Giấc Ngủ

Thuốc tỏ ra hữu ích không chỉ đối với trẻ mắc ADHD mà còn với những em ngủ ít hơn chín giờ mỗi đêm. Ngược lại, với các em khỏe mạnh và ngủ đủ, thuốc không tạo khác biệt đáng kể về học lực.
 
Các bác sĩ ghi nhận, ngoài nhóm thuốc kích thích, hiện nay còn có các dược phẩm không kích thích, như Atomoxetine, cũng được sử dụng trong điều trị ADHD.
 
“Thiếu ngủ là một yếu tố trọng yếu, nhưng thường bị xem nhẹ,” giáo sư Jessica Lunsford-Avery (Đại học Duke) nhận xét. “Chúng ta nên nhìn ADHD như một chứng rối loạn kéo dài suốt 24 giờ, chứ không chỉ trong giờ học hay lúc thức.”
 
Bác sĩ Sinan Omer Turnacioglu (Bệnh viện Nhi đồng Quốc gia) khuyến cáo các bậc cha mẹ cùng bác sĩ nên chú trọng rèn thói quen sinh hoạt trước giờ ngủ, giảm ánh sáng, hạn chế màn ảnh và tạo bầu không khí thư giãn. Theo ông, “thói quen này làm dịu hệ thần kinh, giúp trẻ dễ an giấc hơn và cải thiện hành vi ban ngày.”
 
Các chuyên gia cũng lưu ý, thuốc kích thích dòng Ritalin hay Adderall hoàn toàn khác với các loại nước tăng lực bán ngoài hiệu. “Chúng hoạt động theo cơ chế riêng biệt của thần kinh trung ương,” bác sĩ Turnacioglu nói.

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Chắc hẳn quý vị đã đôi lần bắt gặp những quảng cáo từ các chuyên gia vật lý trị liệu về phương pháp điều trị nhức đầu và không khỏi băn khoăn: “Có hiệu quả thật không vậy?” Câu trả lời là: Có! Đã có khá nhiều nghiên cứu đáng tin cậy chứng minh rằng các liệu pháp vật lý trị liệu có thể hữu hiệu, đặc biệt là với những cơn nhức đầu liên quan đến vùng cổ.
Nếu từng nghe ai đó bảo rằng “bình tĩnh, hít một hơi sâu vào,” thì quý vị đừng vội nghĩ đó là lời khuyên vu vơ, sáo rỗng. Thực ra, khoa học đã chứng minh điều đó hoàn toàn đúng. Nhiều nghiên cứu cho thấy, việc hít thở một cách có ý thức mang lại hàng loạt lợi ích, cả ngắn hạn lẫn lâu dài: từ cải thiện sức khỏe tim mạch, giảm bớt lo lắng, tinh thần sảng khoái hơn, đầu óc minh mẫn và giấc ngủ cũng sâu hơn.
Ngày nay, ung thư đại tràng (hay còn gọi là ung thư ruột già) không còn là căn bệnh của tuổi già nữa. Cứ 5 người được chẩn đoán thì có 1 người chưa đến 54 tuổi, đánh dấu mức tăng 11% trong nhóm tuổi này trong vòng hai thập niên qua. Tại sao căn bệnh này lại bùng phát sớm như vậy? Câu hỏi này đã làm đau đầu không ít bác sĩ và khoa học gia. Sau nhiều năm miệt mài tìm kiếm, giới chuyên gia từ lâu đã nghi ngờ colibactin, một loại độc chất do vi khuẩn E. coli và một số vi khuẩn khác sản sinh, có thể phá hủy DNA. Mới đây, một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature đã xác định mối liên quan rõ ràng giữa việc tiếp xúc với colibactin từ thuở nhỏ và nguy cơ mắc ung thư đại tràng ở những bệnh nhân dưới 40 tuổi.
Tuổi vị thành niên vốn đã là giai đoạn không dễ dàng, nhưng thanh thiếu niên ngày nay lại đang gặp phải những rắc rối về sức khỏe mà chưa thế hệ nào từng trải qua. Theo một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Y khoa The Lancet, hơn một tỷ người trong độ tuổi từ 10 đến 24 (tương đương ít nhất một nửa tổng số thanh thiếu niên trên toàn thế giới) có nguy cơ gặp hậu quả sức khỏe nghiêm trọng vào năm 2030. Béo phì tăng nhanh, các vấn đề về tâm thần ngày càng trầm trọng, công nghệ kỹ thuật số xâm nhập sâu vào đời sống, biến đổi khí hậu – tất cả đang cùng tạo thành một cuộc khủng hoảng sức khỏe đối với giới trẻ.
Các chuyên gia y tế công cộng đã cảnh báo từ lâu rằng virus COVID-19 vẫn chưa biến mất. Giờ đây, SARS-CoV-2 lại tiếp tục biến đổi thành một biến thể mới có tên NB.1.8.1, hiện đang bùng phát các ca lây nhiễm tại Trung Quốc. Một số trường hợp cũng vừa xuất hiện ở Hoa Kỳ, theo thông báo từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC). Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đã đưa biến thể này vào danh sách “biến thể đang được theo dõi”.
Năm 2024, Nhà xuất bản Đại học Oxford đã chính thức công bố “brain rot” (xin tạm dịch là “mục não,” hoặc hiểu nôm na là tình trạng đầu óc mụ mị, trí tuệ suy giảm) là “Từ của Năm” (Word of the Year). Thuật ngữ này có lẽ không quá quen thuộc với những ai ít tiếp xúc với văn hóa mạng Internet (thí dụ: với nhiều người, Ohio chỉ đơn thuần là một tiểu bang miền Trung Tây, và “mewwing” là tiếng kêu của mèo). Tuy nhiên, đối với thế hệ Z (Gen Z) và Alpha (Gen Alpha) – những người đã tiếp nhận và phổ biến “kho từ vựng” đặc trưng của ngôn ngữ kỹ thuật số thời hiện đại – “mục não” lại là một cụm từ quen thuộc, thậm chí gắn liền với đời sống mạng hàng ngày. Và dù có thể chưa biết tới từ này, nhưng rất có thể quý vị đã từng cảm nhận được những ảnh hưởng mà nó mô tả.
Bệnh tiểu đường là một căn bệnh mãn tính nguy hiểm, có thể làm tăng nguy cơ bị mù lòa, suy thận, các bệnh tim mạch và nhiều biến chứng khác. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy rằng bệnh tiểu đường không phải là một căn bệnh mà chúng ta phải cam chịu suốt đời. Hiện tại, có khoảng 1/10 dân số Hoa Kỳ và hơn 830 triệu người trên toàn thế giới đang sống chung với bệnh tiểu đường, trong đó 91% mắc tiểu đường loại 2, một dạng bệnh thường phát triển khi trưởng thành, không giống như tiểu đường loại 1 (xuất hiện từ nhỏ do hệ miễn dịch tấn công các tế bào sản xuất insulin).
Chụp X quang bằng máy vi tính (CT scan) là một công nghệ thiết yếu trong nền y học hiện đại. Được sử dụng tại hầu hết các bệnh viện và phòng khám trên khắp Hoa Kỳ, phương pháp này cho phép bác sĩ quan sát bên trong cơ thể một cách nhanh chóng và chi tiết – giúp chẩn đoán nhiều loại bịnh, từ ung thư, tai biến đến các chấn thương cơ quan nội tạng. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cảnh báo rằng việc ngày càng lệ thuộc vào công nghệ này có thể âm thầm kèm theo hậu quả khôn lường.
Situs inversus (phủ tạng ngược chỗ) là một căn bệnh di truyền hiếm gặp, trong đó các cơ quan trong lồng ngực và ổ bụng nằm ở vị trí ngược bên. Thay vì gan nằm ở bên phải và lá lách ở bên trái như thông thường, thì ở người bị phủ tạng ngược chỗ các cơ quan này sẽ “đổi chỗ” với nhau.
Từ lâu, các bậc cha mẹ đã biết rằng ăn quá nhiều đồ ngọt có thể gây hại cho sức khỏe của con trẻ. Và ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy tác động của đường sâu rộng và nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì chúng ta từng nghĩ. Một nghiên cứu được công bố gần đây trên tạp chí Science chỉ ra rằng tác động tiêu cực của đường không chỉ dừng lại ở thời thơ ấu mà còn kéo dài đến cả khi trưởng thành. Những người tiêu thụ nhiều đường bổ sung từ nhỏ có nguy cơ mắc bệnh cao huyết áp và tiểu đường type 2 cao hơn khi lớn lên.


Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.