Từ lâu, y học vẫn luôn trăn trở trước câu hỏi về nguyên nhân thực sự của bệnh Parkinson. Nghiên cứu mới từ Đại học Northwestern cho thấy vi-rút HPgV có thể liên quan đến quá trình khởi phát bệnh. Đây là manh mối đáng giá cần thêm nhiều dữ liệu để làm sáng tỏ. (Nguồn: pixabay.com)
Hơn 10 triệu người trên toàn thế giới đang sống với Parkinson – một căn bệnh về thần kinh, thường xảy ra khi nhóm tế bào trong não bị thoái hóa khiến bệnh nhân không thể kiểm soát được các cử động bình thường. Dù đã có nhiều nỗ lực nghiên cứu, các khoa học gia vẫn chưa tìm ra được nguyên nhân chính dẫn đến căn bệnh này. Người ta tin rằng nó phát triển do sự kết hợp phức tạp giữa các yếu tố di truyền và môi trường. Và cho đến nay, vẫn chưa có nhiều phương thức điều trị hiệu quả.
Tuy nhiên, một nghiên cứu được công bố trên JCI Insight đang thắp lên hy vọng về những câu trả lời rõ ràng hơn cho căn bệnh bí ẩn này.
Các khoa học gia đã tìm thấy một loại vi-rút phổ biến, gọi là human pegivirus (HPgV) trong não của những bệnh nhân từng mắc bệnh Parkinson khi họ qua đời. Dù HPgV thường không gây triệu chứng gì rõ ràng, nhưng các nhà nghiên cứu tin loại vi-rút này có thể liên quan đến sự hình thành bệnh Parkinson.
“Chúng tôi đặt giả thuyết rằng, những dạng nhiễm trùng âm ỉ và kéo dài có thể là nguyên nhân dẫn đến các bệnh như Parkinson hay các bệnh thoái hóa thần kinh khác,” Barbara Hanson, nhà nghiên cứu tại Trường Y Khoa Feinberg, Đại học Northwestern và là đồng tác giả của nghiên cứu, cho biết.
Hơn 500 loại vi-rút được sàng lọc
Để đi đến phát hiện này, nhóm nghiên cứu đã tiến hành sàng lọc hơn 500 loại vi-rút trong mô não của 10 bệnh nhân mắc Parkinson sau khi họ qua đời, rồi so sánh với mô não của 14 người không mắc bệnh (những người này được chọn giống độ tuổi và phái tính). Kết quả cho thấy, 5 trong số 10 người mắc Parkinson có vi-rút HPgV trong não, trong khi không ai trong nhóm so sánh (control group) nhiễm loại vi-rút này.
Để làm rõ thêm những gì họ tìm thấy, các khoa học gia tiếp tục phân tích mẫu máu của bệnh nhân ở các giai đoạn khác nhau của Parkinson. Họ phát hiện rằng những người vừa mắc Parkinson vừa nhiễm HPgV có phản ứng miễn dịch gần giống nhau – trong đó nồng độ IL-4 (một loại protein có thể gây viêm hoặc làm giảm viêm) giảm rõ rệt, tùy từng trường hợp.
Ngoài ra, ở những bệnh nhân có đột biến gen liên quan đến bệnh Parkinson, phản ứng miễn dịch với HPgV lại rất khác so với những bệnh nhân không có. Theo bác sĩ – nhà nghiên cứu về thần kinh Margaret Ferris tại Đại học Stanford (không tham gia nghiên cứu), đây là một nghiên cứu rất công phu. Bà cũng cho rằng nghiên cứu này mở đưa ra một cách lý giải cho mối liên quan giữa yếu tố di truyền và môi trường.
Vì sao Parkinson là căn bệnh khó nghiên cứu?
Phát hiện vi-rút HPgV trong não bộ của người mắc Parkinson có thể là một manh mối quan trọng, nhưng nguyên nhân sâu xa của bệnh lại không hề đơn giản.
Một trong những nguyên nhân khiến Parkinson khó nghiên cứu là quá trình phát bệnh thường rất chậm và âm thầm trong nhiều năm. Bệnh cũng hiếm khi được phát hiện ở giai đoạn đầu. Bác sĩ Ferris chia sẻ: “Khi nghiên cứu các bệnh liên quan đến thần kinh thoái hóa, điều khó nhất là làm sao biết được ai sẽ mắc bệnh trong khi họ chưa có dấu hiệu nào, thành ra cũng rất khó theo dõi và tìm hiểu.”
Vấn đề trở nên phức tạp hơn nữa vì cho đến nay, người ta vẫn chưa tìm ra yếu tố nào là nguyên nhân chắc chắn sẽ gây ra Parkinson. Theo bác sĩ William Ondo, chuyên gia điều trị các bệnh khó vận động tại Bệnh viện Houston Methodist, rất khó để xác định nguyên nhân khiến người ta mắc Parkinson vì đây có thể là căn bệnh do nhiều yếu tố kết hợp gây ra.
Các chuyên gia tin rằng bệnh Parkinson là kết quả của một mạng lưới phức tạp giữa yếu tố di truyền và môi trường đan xen nhau, và tác nhân gây bệnh cũng khác nhau tùy từng người. Điều này khiến việc nghiên cứu nguyên nhân gốc rễ của bệnh như mò kim đáy bể, và cho đến nay, giới khoa học vẫn chưa thể đưa ra câu trả lời dứt khoát. Rất có thể, một số người mắc bệnh là do nhiều yếu tố cộng dồn lại với nhau.
“Quá trình phát triển bệnh Parkinson ở mỗi người không ai giống ai,” bác sĩ Erin Furr-Stimming tại Trường Y McGovern, thuộc Đại học Y khoa UTHealth Houston cho biết.
Vi-rút có thể là mắt xích quan trọng trong các bệnh thần kinh thoái hóa
Những năm gần đây, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy mối liên quan giữa nhiễm vi-rút và các bệnh lý về thần kinh, chẳng hạn như đa xơ cứng (multiple sclerosis), Alzheimer và Parkinson. Phát hiện gần đây về việc vi-rút Epstein-Barr là nguyên nhân chính gây ra đa xơ cứng đã mở đường cho hàng loạt nghiên cứu khác về sự liên quan giữa vi-rút và các bệnh thoái hóa não bộ. Thực tế, các loại vi-rút như West Nile, viêm não St. Louis và viêm não Nhật Bản B cũng từng gây ra các biểu hiện tương tự bệnh Parkinson.
Hanson cho biết viêm não từ lâu đã được xem là một yếu tố góp phần gây ra các bệnh lý về thần kinh, và vi-rút có thể chính là nguồn gốc gây ra tình trạng viêm đó.
“Chỉ một chút viêm nhẹ trong não thôi cũng đủ gây ra chuỗi phản ứng khiến các hoạt động của não bị xáo trộn,” bà giải thích. “Và rất có thể vi-rút là một trong những nguyên nhân khơi mào quá trình đó.”
Ngoài ra, một số giả thuyết khác cho rằng vi-rút có thể gây tổn thương trực tiếp lên tế bào thần kinh, hoặc dẫn đến sự tích tụ của các protein bị biến dạng trong não bộ.
Nhưng dù nghiên cứu đã mở ra một hướng đi đầy hứa hẹn, các khoa học gia cho rằng cần phải có thêm nhiều dữ liệu hơn để có thể đưa ra kết luận chính xác.
Bác sĩ Joseph Jankovic, chuyên gia thần kinh học và là giám đốc Parkinson’s Disease Center and Movement Disorders Clinic tại Trường Y Baylor, cho biết: “Nghiên cứu này không khẳng định được vi-rút là nguyên nhân gây bệnh, mà chỉ cho thấy có thể có mối liên quan giữa pegivirus và Parkinson.” Và để tìm hiểu sâu hơn, chúng ta “nên tiến hành nghiên cứu tương tự trên một nhóm bệnh nhân khác.”
VB biên dịch
Nguồn: “What causes Parkinson's disease? Scientists uncover an unexpected new clue.” được đăng trên trang Nationalgeographic.com.
Send comment
