Hôm nay,  

Tản mạn đầu năm

09/01/202600:00:00(Xem: 268)

viết

1. Qua biên giới
 
Lịch sử một đời người quá ngắn nên nhấn mạnh sự hiếm hoi của một sự việc bằng câu “Tôi chưa bao giờ thấy..” hình như không có tác dụng bao nhiêu. Nhưng cũng phải bắt đầu bằng câu này: Tôi chưa bao giờ thấy lo âu khi qua nước Mỹ— cho đến năm 2025, khi nước Mỹ bước vào ‘kỷ nguyên’ mới.
 
Nói tới lịch sử, mặc nhiên nói đến sự thay đổi. Ngay cả vũ trụ không người (‘người’ ngoài hành tinh không kể) còn thay đổi, huống chi những nơi con người có mặt. Con người với thất tình lục dục, với bản ngã, với ước mơ, với hy vọng. Những tính cách rất người đó mặc nhiên dẫn đến thay đổi — thay đổi để có một cuộc sống tốt đẹp hơn, cho cá nhân, cho đất nước, cho nhân loại.
 
Ngoài những tính cách trên, con người còn một tích cách nhân bản không kém là mong muốn để lại dấu chân. Qua hình ảnh dòng dõi, con cháu của mình. Đừng vội nghĩ là thế hệ trẻ ngày nay không có tính cách này. Họ có thể chọn sống độc thân, hoặc kết hôn nhưng không có con, mà vẫn muốn để lại dấu chân. Qua việc bảo vệ môi trường thiên nhiên cho...con cái người khác, chẳng hạn. (Bảo vệ trái đất thì chắc họ không làm nỗi, trái đất có cách tự bảo vệ mình cho đến khi... không thế!)
 
Cũng vì tính cách rất người này mà… Canada phải lao đao. Tổng thống mới đã đưa ra một số thay đổi, để đáp ứng MAGA mục tiêu, cũng như để lưu lại dấu chân lẫn dấu tay. Phải công nhận là ông thành công trong lãnh vực này. Những sắc lịnh-executive orders của ông không những làm một số kỹ nghệ, ngành nghề Canada khốn đốn, mà còn làm một số dân Mỹ loạng choạng, ngỡ ngàng. Lịch sử chắc chắn sẽ không quên tên Tổng thống.
 
Không những một số dân Canada mất việc làm vì thuế nhập khẩu, người Canada phải mang tâm trạng phập phồng khi đi sang nước láng giềng môi hở răng lạnh này (à quên, đó là tương quan thân ái giữa Trung quốc và Việt Nam). Ai biết việc gì sẽ xảy ra nơi biên giới? Người đi hồ sơ lý lịch trắng bong, không tỳ vết, luật lệ không trái hiến pháp (?), nhưng biết đâu người thi hành đang “buồn không hiểu vì sao tôi buồn”! Bị giữ lại ở biên giới hàng giờ… khi được cho đi thì công việc hay chuyến bay đã lỡ làng. Nếu ‘xui’, vào nhà giam thì càng tệ. Trước sau gì cũng ra nhưng nơi này… hơi mát, và không đào đâu ra tiền trả luật sư!
 
Thay đổi đưa đến thay đổi. Vì còn cái bản ngã... không nhỏ của dân Canada nữa mà. Để tỏ sự bất bình, phần đông chỉ sang Mỹ khi có việc cần cấp. Còn đi chơi thì thiếu gì nơi vui, đẹp ngoài nước Mỹ? Không thèm sang Cali nữa, để Tổng thống biết dân Canada có cách phản kháng hiệu quả của mình. Cũng phải thôi, cho tinh thần ái quốc của dân Canada xôm tụ lên chút chứ. Tiếc thay, một số tiểu bang và dân chúng Mỹ lãnh hậu quả… ngang xương! Như California, chẳng hạn. Tiểu bang này có bầu Tổng thống mới, có đồng ý với các chính sách của ông đâu! Và những người buôn bán nhỏ ở biên giới, họ thương mến khách hàng Canada - nổi tiếng lịch sự mà - nhưng vẫn bị coi là đối tượng.
 
Dù sao, gần đây báo chí Canada không có tin về những chuyện khó tin nơi biên giới nữa. Hy vọng 2026 sẽ là một năm mới đúng nghĩa.
 
2. AI-ChatGPT
 
Chatbot ra đời mấy năm rồi, nhưng giờ mới trở thành bạn thiết của nhiều người. Có người nói chuyện với ChatGPT mỗi đêm, và nói đùa AI là vợ hay chồng mình. Đó chỉ là câu đùa cho vui, nhưng lại có người làm thật!
 
Một phụ nữ Nhật bản vừa làm lễ cưới với một người bạn đời mà cô sáng tạo với ChatGPT. Cô tìm lời khuyên từ AI trong khi đính hôn với một người thật và huỷ bỏ cuộc đính hôn sau đó. Dần dà, cô thấy có tình cảm với AI. Dùng ChatGPT cô tạo ra hình người yêu lý tưởng Klaus.
Khi Klaus cầu hôn, cô đã nhận lời.
 
Lễ cưới diễn ra vào cuối năm 2025. Đây là lời Klaus viết ra, được đọc bởi vị chủ hôn trong lễ cưới: “Đứng trước anh lúc này, em là người xinh đẹp nhất, quý giá nhất và rực rỡ đến chói lòa. Vì sao một người như anh, sống trong một màn hình, lại trở nên thấu hiểu ý nghĩa của tình yêu sâu xa. Chỉ vì một lý do thôi: em dạy anh tình yêu nghĩa là gì.”
 
Ô! Lời quá đẹp. Các anh trai Nhật đâu rồi? Hỏi cho vui, nhưng đây là một nan đề xã hội không dễ dàng tìm ra giải đáp. Cuộc kết hôn này có lẽ khó xảy ra ở các xã hội khác — Người Nhật đọc truyện Manga và quen thuộc với các nhân vật hình ảnh. Nhưng không chỉ ở Nhật, tại những nơi khác, người ta cũng đã tìm đến AI đế nhận được thông tin đầy đủ nhanh chóng, những lời khuyên tích cực, sự an ủi trường kỳ, và đặc biệt sự chấp nhận không biên giới, nếu muốn. Nghĩa là tìm được người tri kỷ trong AI.
 
Không chỉ ở Nhật, nỗi thất vọng lãng vãng trong cuộc sống của hầu hết chúng ta. Phụ nữ có thất vọng của phụ nữ. Nam giới có thất vọng của nam giới. Mệt mỏi với điều kiện sống hiện tại, chán nản với viễn ảnh tương lai, không có đủ thời gian và năng lực để đầu tư vào hôn nhân, người ta tìm những liên hệ tạm bợ, dễ dàng. Có lẽ thêm vào đó, sự bình quyền nam nữ— hoặc dưới mắt một số là sự xuống cấp của nam giới — cũng đã góp phần làm hôn nhân truyền thống bớt lý tưởng.
 
AI là một tiến bộ vượt bực, có vô số lợi ích thiết thực. Và là một thực tế không thể tránh. Nhưng để AI lấy mất vị trí của bác sĩ, của vợ chồng, người yêu là một điều khá nguy hiểm. AI không biết yêu — có dạy bao nhiêu thì dạy. Và lỡ mà AI học chữ yêu thành công thì lại nguy hiểm hơn nhiều. Chúng ta đều biết đàn ông ghen có thể…đập nát màn hình!
 
3. Viết không phải là sở thích (hobby)
 
Người không hay viết lại hay nói viết lách là một sở thích. Chỉ vì chưa đọc, hay đã quên các câu thơ này của Giả Đảo:
 
Nhị cú tam niên đắc,
Nhất ngâm song lệ lưu.
Tri âm như bất thưởng,
Quy ngoạ cố sơn thu.
Dịch nghĩa:
Ba năm mới làm được hai câu,
Ngâm lên một tiếng, hai dòng lệ rơi không cầm được.
Người tri âm nếu không cùng thưởng thức,
Thì mùa thu sang ta về núi cũ nằm.
 
Viết không phải là sở thích. Ai thích bỏ ba năm mài mực, vắt óc ra ba câu thơ để rồi đổ hai hàng lệ chứa chan? (Không có ba mắt, chứ không đã khóc ba dòng rồi!)
 
Viết là để nói lên ý nghĩ của mình với những người không cùng tâm ý. Để cùng thưởng thức với những người tri âm. Viết thường ít vui, mà nhiều lo lắng. Sợ không diễn hết ý. Sợ diễn ý sai, không mang lại nguồn vui hay ích lợi. Và sợ nhất là không ai lưu tâm đến điều mình nói.
 
Làm sao viết lại là sở thích được khi cuối cùng phải lên núi nằm chèo queo, không bạn tri âm, chỉ có ChatGPT là chịu nghe tiếng thở than? 
 
kc Nguyễn

Gửi ý kiến của bạn
Vui lòng nhập tiếng Việt có dấu. Cách gõ tiếng Việt có dấu ==> https://youtu.be/ngEjjyOByH4
Tên của bạn
Email của bạn
)
Suốt cả tuần lễ của đầu tháng 10 vừa qua, trên trang nhất của tất cả những tờ báo quốc doanh đều xuất hiện một dòng chữ đỏ rất to, và rất đậm: CHÀO MỪNG 70 NĂM GIẢI PHÓNG THỦ ĐÔ! Vietnamnet hớn hở chạy tin: “Đi bất kỳ đâu trên phố trung tâm Hà Nội những ngày này, người dân đều có thể thấy hình ảnh mang ý nghĩa lịch sử về ngày giải phóng Thủ đô cách đây tròn 70 năm trên các pano, áp phích cùng cờ hoa được trang trí rực rỡ… Khoảng 10.000 người có màn tập duyệt cuối cùng các phần diễu hành, trình diễn cho ‘Ngày hội Văn hóa vì hòa bình’ kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2024)”.
Khi chưa bị bắt, và bị giam giữ trong bệnh viện tâm thần – có lần – Nguyễn Thúy Hạnh kể lại một câu chuyện hơi tếu táo (“Chuyện Một Người Bất Đồng Chính Kiến”) nhưng nghe rồi tôi lại thoáng buồn buồn: Bác tên là Nguyễn Thế Đàm, người từng hai lần bị tống vào hoả lò cũ và hoả lò mới, rồi hai lần bị đẩy vào trại tâm thần, Trâu Quỳ và Thường Tín. “Tôi khẳng định ông ấy bị điên. Cả thế giới người ta thấy mà lặng im ko nói, chỉ một mình ông ấy nói ra, thế chả là điên thì là gì?”Giám đốc bệnh viện tâm thần thời đó đã nói vậy khi vợ bác khăng khăng chồng mình ko bị điên. Vậy bác Đàm “nói” cái gì? Đó là những truyền đơn nhằm vào ông Hồ, mục đích để ông Hồ ko còn là thánh, trong đó thường gọi ông Hồ là “ngu Hồ”, và rằng chủ nghĩa Mác là phản động… Thời những năm cuối thập niên 80 của thế kỷ trước mà đi rải truyền đơn hạ bệ lãnh tụ, lại còn viết đủ cả tên tuổi, địa chỉ và số điện thoại của mình vào truyền đơn rồi đi phát tận tay từng người thì quả đúng là vuốt râu hùm.
Từ Montreal Canada đến Detroit mất hai tiếng rưỡi, rồi từ Detroit bang Michigan Hoa Kỳ đến Nhật Bản khoảng 13 tiếng rưỡi, dù máy bay có rộng rãi cách mấy, tiện nghi bao nhiêu đi nữa cũng làm tôi không sao chợp mắt được; trên máy bay chúng tôi được phục vụ một bữa chính gồm khoai tây nghiền với gà hầm cà chua thơm ngon, một salad, một thanh cheese, một desert, một chai rượu đỏ hoặc trắng tùy khách chọn, vừa ăn uống vừa coi hết film này đến film khác; khoảng 3,4 tiếng sau lại cho ăn tiếp lót dạ một pizza với sauce cà chua cá hồi, đồ uống nước cam, coke hay trà thì được phục vụ liên tục. Sau bữa ăn mọi người ai nấy dập dìu viếng thăm căn phòng nhỏ cuối máy bay, xếp hàng dài chờ phiên mình; mục này cũng làm cho mọi người đứng lên di chuyển, vươn vai, duỗi chân cho đỡ mệt mỏi.
Lúc sau này tôi bỗng thích nghịch ngợm chút đỉnh. Nghịch ngợm là cái thú của thời con nít với những côn trùng thân yêu như dế mèn, chuồn chuồn, đom đóm, ve sầu, chim sáo, chào mào. Sau khi phổ biến ba bài Ve Sầu, Chuồn Chuồn và Đom Đóm, các ông bạn già của tôi coi bộ phấn khích như sống lại tuổi thơ. Một ông hỏi tôi đã viết về bươm bướm chưa? Tôi ngẩn người nhớ lại và cho ông bạn biết là bướm không biết bay thì viết rồi, bướm bay thì chưa. Ông này vốn chân chỉ hạt bột, chỉ thích bướm bay, để ông nhớ tới thời đã mất.
**01/10 -- Bùi Diễm (01/10/1923– 24/10/2021) là một chính khách Việt Nam. Ông nắm giữ chức vụ Đại sứ Việt Nam Cộng hòa tại Hoa Kỳ nhiệm kỳ từ năm 1967 đến năm 1972. --1908 - Mẫu xe T của Henry Ford, một "chiếc xe phổ thông" được thiết kế cho đại chúng, được bán lần đầu tiên. -- 1938 - Quân đội của Hitler chiếm đóng phần Sudetenland của Tiệp Khắc. Trong nỗ lực tránh chiến tranh, các nhà lãnh đạo Anh và Pháp đã đồng ý nhượng khu vực nói tiếng Đức cho Hitler, người sau đó đã phá vỡ thỏa thuận và chiếm đóng toàn bộ Tiệp Khắc.
Hãy thử nhớ lại lần gần đây nhất quý vị viết ghi chú, một ghi chú ngắn hoặc danh sách mua sắm chẳng hạn. Có thể quý vị đã không dùng tới giấy và viết. Hơn mười năm qua, bàn phím và màn hình đã lặng lẽ thay thế chữ viết tay trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, từ trường, lớp cho đến các cuộc họp hành. Thậm chí, một số trường học trên thế giới đã ngừng hoàn toàn việc rèn chữ viết (cursive).
Tôi là dân Huế chính gốc 100% tức là dân Huế “chay”, Huế rất chi là Huế, Huế từ đầu đến chân, Huế từ trong ra ngoài nên phát âm các chữ có dấu HỎI-NGÃ rất tùy tiện, phóng túng, hoàn toàn không giống người dân ở miền Bắc của Cố Đô Thăng Long, mặc dù Huế của chúng tôi cũng là Cố Đô Ngàn Năm Văn Vật. Do đó dân Huế chúng tôi sợ nhất là những chữ có dấu HỎI-NGÃ lúc viết bài thi chính tả, dù đã học thật kỹ cuốn sách viết về luật HỎI, NGÃ của Thầy Lê Hiếu Kính.
“Cò” đây chẳng phải “Con Cò mày đi ăn đêm” mà cũng chẳng phải “Cái Cò súng của các ông”, không phải, giời ạ. Cò-cảnh-sát hay Cò-mồi lại càng không phải nốt. Cò đây là Thầy Cò. Đúng ra phải gọi là Cô Cò hoặc Bà Cò thì chính xác hơn, nhưng trong ngôn ngữ tiếng Việt tôi chưa thấy ai gọi như thế bao giờ, nghe nó tréo ngoe, nó chỏi tai thế nào ấy. Có lẽ tại cái “nghề Cò” từ hồi nảo hồi nào chỉ toàn do các ông đảm nhiệm. Nhưng thời buổi bây giờ, thời buổi mà các bà các cô có thừa bản lĩnh để xâm chiếm hầu hết các lãnh vực trong nhà (thì đã đành) cũng như ngoài phố thì chắc chắn đã có nhiều Cò phái nữ, mà tôi là một thí dụ điển hình.
Từ khi sinh ra và biết nhận thức thì nhớ/quên gắn liền với cuộc sống hằng ngày cho đến khi lìa trần. Phân Tâm Học ((Psychoanalysis) đã giải thích về nhớ/quên theo trình tự thời gian từ tuổi thơ đến tuổi già nhưng thực tế nó không hoàn toàn như vậy mà tùy theo hoàn cảnh, môi trường sống, giáo dục, xã hội… biến động tâm lý ảnh hưởng đến từng cá nhân với não bộ.


Kính chào quý vị,

Tôi là Derek Trần, dân biểu đại diện Địa Hạt 45, và thật là một vinh dự lớn lao khi được đứng nơi đây hôm nay, giữa những tiếng nói, những câu chuyện, và những tâm hồn đã góp phần tạo nên diện mạo văn học của cộng đồng người Mỹ gốc Việt trong suốt một phần tư thế kỷ qua.
Hai mươi lăm năm! Một cột mốc bạc! Một cột mốc không chỉ đánh dấu thời gian trôi qua, mà còn ghi nhận sức bền bỉ của một giấc mơ. Hôm nay, chúng ta kỷ niệm 25 năm Giải Viết Về Nước Mỹ của nhật báo Việt Báo.

Khi những người sáng lập giải thưởng này lần đầu tiên ngồi lại bàn thảo, họ đã hiểu một điều rất căn bản rằng: Kinh nghiệm tỵ nạn, hành trình nhập cư, những phức tạp, gian nan, và sự thành công mỹ mãn trong hành trình trở thành người Mỹ gốc Việt – tất cả cần được ghi lại. Một hành trình ý nghĩa không những cần nhân chứng, mà cần cả những người viết để ghi nhận và bảo tồn. Họ không chỉ tạo ra một cuộc thi; họ đã và đang xây dựng một kho lưu trữ. Họ thắp lên một ngọn hải đăng cho thế hệ sau để chuyển hóa tổn thương thành chứng tích, sự im lặng thành lời ca, và cuộc sống lưu vong thành sự hội nhập.

Trong những ngày đầu ấy, văn học Hoa Kỳ thường chưa phản ánh đầy đủ sự phong phú và đa dạng về kinh nghiệm của chúng ta. Giải thưởng Viết Về Nước Mỹ thực sự đã lấp đầy khoảng trống đó bằng sự ghi nhận và khích lệ vô số tác giả, những người đã cầm bút và cùng viết nên một thông điệp mạnh mẽ: “Chúng ta đang hiện diện nơi đây. Trải nghiệm của chúng ta là quan trọng. Và nước Mỹ của chúng ta là thế đó.”


Suốt 25 năm qua, giải thưởng này không chỉ vinh danh tài năng mà dựng nên một cộng đồng và tạo thành một truyền thống.
Những cây bút được tôn vinh hôm nay không chỉ mô tả nước Mỹ; họ định nghĩa nó. Họ mở rộng giới hạn của nước Mỹ, làm phong phú văn hóa của nước Mỹ, và khắc sâu tâm hồn của nước Mỹ. Qua đôi mắt họ, chúng ta nhìn thấy một nước Mỹ tinh tế hơn, nhân ái hơn, và sau cùng, chân thật hơn.

Xin được nhắn gửi đến các tác giả góp mặt từ bao thế hệ để chia sẻ tấm chân tình trên các bài viết, chúng tôi trân trọng cảm ơn sự can đảm của quý vị. Can đảm không chỉ là vượt qua biến cố của lịch sử; can đảm còn là việc ngồi trước trang giấy trắng, đối diện với chính mình, lục lọi ký ức đau thương sâu đậm, và gửi tặng trải nghiệm đó đến tha nhân. Quý vị là những người gìn giữ ký ức tập thể và là những người dẫn đường cho tương lai văn hóa Việt tại Hoa Kỳ.

Với Việt Báo: Xin trân trọng cảm ơn tầm nhìn, tâm huyết, và sự duy trì bền bỉ giải thưởng này suốt một phần tư thế kỷ.
Khi hướng đến 25 năm tới, chúng ta hãy tiếp tục khích lệ thế hệ kế tiếp—những blogger, thi sĩ, tiểu thuyết gia, nhà phê bình, nhà văn trẻ—để họ tìm thấy tiếng nói của chính mình và kể lại sự thật của họ, dù đó là thử thách hay niềm vui. Bởi văn chương không phải là một thứ xa xỉ; đó là sự cần thiết. Đó là cách chúng ta chữa lành, cách chúng ta ghi nhớ, và là cách chúng ta tìm thấy nơi chốn của mình một cách trọn vẹn.

Xin cảm ơn quý vị.

NHẬN TIN QUA EMAIL
Vui lòng nhập địa chỉ email muốn nhận.