Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã công bố một loạt thuế quan mới vào hôm thứ Tư, 2/4. Ông cho rằng chính sách thuế quan này rất cần thiết để cân bằng cán cân thương mai, bảo vệ việc làm, ngành sản xuất công nghệ và sẽ cho giúp Hoa Kỳ phát triển kinh tế. Trump cũng không dấu diếm rằng ông muốn dùng thuế nhập cảng để cân bằng ngân sách quốc gia, bù vào thiếu hụt cho kế hoạch giảm thuế lợi tức $4,500 tỉ cho các đại gia và đại công ty. Xét cho cùng, có đây là mục tiêu chính yếu. Một kế hoạch cải tổ kinh tế như Trump hiển nhiên không thể chỉ dựa trên thuế quan.
Tất cả các hàng nhập cảng vào Mỹ sẽ phải chịu một thuế căn bản là 10%. Một số quốc gia sẽ chỉ phải trả thuế căn bản như Anh, Úc, Tân Tây Lan, Singapore, Argentina, Brazil, Columbia, Argentina. Mức thuế căn bản 10% không áp dụng cho Canada và Mexico vì hai nước này đã bị nhắm đến ngay trong hai tháng đầu của nhiệm kỳ 2 của tổng thống Trump. Mức thuế 25% đối với tất cả hàng hóa nhập khẩu từ cả hai nước, trước khi chính quyền công bố một số miễn trừ và trì hoãn.
Khoảng 60 nước khác phải chịu những mức thuế đối ứng cao hơn (reciprocal tariffs) vì đã áp thuế nhập cảng cao hay dùng những hàng rào cản đối với hàng hóa của Hoa Kỳ. Các đối tác thương mại này bao gồm: Liên Hiệp Âu Châu (20%), Trung Quốc (54% bao gồm cả những thuế qua đã áp dụng trước đây), Việt Nam (46%). Thailand (36%), Nhật (24%), Campuchia (49%), Nam Phi (30%) và Đài Loan (32%).
Ngoài ra, chính quyền Trump bắt đầu áp dụng "thuế quan 25% mới của Mỹ đối với tất cả xe hơi sản xuất ở nước ngoài."
Nước nào có cán cân thương mại thặng dư nhiều với Hoa Kỳ sẽ phải chịu thuế quan cao theo công thức sau đây:
T = [(X-M) / M] / 2.
T: Tariff. X: Trị giá hàng xuất cảng. M: Trị giá hàng nhập cảng.
Thí dụ, Hoa Kỳ xuất cảng sang Trung Quốc một số hàng trị giá $145 tỉ, và nhập cảng hàng Trung Quốc trị giá $440 tỉ. Nhập siêu của Hoa Kỳ là $295 tỉ. Theo công thức trên thuế quan đánh vào hàng Trung Quốc là 33.5% ((295/440)/2).
PHẢN ỨNG TRONG NƯỚC
Nhiều nhà kinh tế cảnh báo rằng thuế quan của Trump có thể dẫn đến một cuộc chiến thương mại toàn cầu, tăng lạm phát và gây ra suy thoái kinh tế.
Trong khi chính quyền Trump nhấn mạnh sai lầm rằng các công ty nước ngoài sẽ phải trả chi phí thuế quan để được hưởng đặc quyền bán vào thị trường Mỹ. Các nhà kinh tế nhận định rằng thuế quan sẽ làm tăng giá cả đối với người tiêu dùng đối với nhiều loại hàng hóa nhập cảng, vì các công ty nhập cảng chuyển một phần hoặc toàn bộ chi phí tăng thêm của họ cho người tiêu thụ. Một số công ty cũng có thể quyết định nhập khẩu ít hàng hóa nước ngoài hơn. Điều này có thể khiến những hàng hóa có sẵn trở nên đắt đỏ hơn. Giá hàng hóa được sản xuất tại Hoa Kỳ sử dụng các bộ phận nhập khẩu cũng có thể tăng.
Satyam Panday, chuyên gia kinh tế trưởng của S&P Global Ratings tại Hoa Kỳ và Canada, cho biết, “Nếu các nhà sản xuất phải trả nhiều tiền hơn cho đầu vào của họ, thì rất có thể chúng ta sẽ thấy giá đầu ra cũng tăng. Ap lực lạm phát đang gia tăng.”
Nhiều ngành công nghiệp cũng đã phản đối các kế hoạch thuế quan. Michael Hanson, phó chủ tịch điều hành cấp cao của Retail Industry Leaders Association, đại diện cho các nhà bán lẻ lớn, cho biết trong một tuyên bố vào thứ Ba rằng Người Mỹ đang "trông cậy vào Tổng thống Trump để giúp cuộc sống trở nên dễ chịu hơn". Người Mỹ "lo lắng về tác động của thuế quan đối với túi tiền của họ. Các nhà bán lẻ mạnh mẽ kêu gọi tổng thống tăng cường các chính sách từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông đang có hiệu quả và từ bỏ các chính sách tạo ra sự bất ổn cho các doanh nghiệp và gia đình người Mỹ".
National Retail Federation cảnh báo rằng mức thuế mới công bố của Tổng thống Donald Trump sẽ dẫn đến chi phí cao hơn cho các gia đình Mỹ. Budget Lab tại Yale University ước tính thuế quan của chính quyền Trump sẽ khiến các hộ gia đình ở Hoa Kỳ phải chi phí thêm từ $3,400 đến $4,200 đô la mỗi năm.
Các nhà phân tích tại Goldman Sachs cho biết mức thuế quan cao đã khiến họ nâng dự báo lạm phát và tỉ lệ thất nghiệp lên, đồng thời hạ mức tăng trưởng kinh tế cho năm 2025. Rủi ro kinh tế suy thoái trong 12 tháng tới tăng từ 20% lên đến 35 phần trăm.
David French, Phó Chủ Tịch Điều Hành Quan Hệ Chính Phủ của tổ chức thương mại này, cho biết trong một bản tuyên bố ngày hôm qua "Thuế quan là khoản thuế do nhà nhập cảng Hoa Kỳ trả và sẽ được chuyển cho người tiêu dùng cuối cùng. Thuế quan sẽ không được các quốc gia hoặc nhà cung cấp nước ngoài trả."
Ông French nói tiếp: "Nhiều thuế quan hơn đồng nghĩa với nhiều lo lắng và bất ổn hơn cho các doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ. Trong khi các nhà lãnh đạo ở Washington có thể không quan tâm đến giá cả cao hơn, thì các gia đình chăm chỉ ở Mỹ lại quan tâm."
BÀO CHỮA CỦA CHÍNH QUYỀN TRUMP
Trả lời báo chí, Tổng Thống Trump không loại trừ tình trạng kinh tế suy thoái. Nhắc đến “những lo ngại ngày càng tăng về sự suy thoái”, ký giả Maria Bartiromo của Fox News hỏi ông Trump “Ông có mong đợi một cuộc suy thoái trong năm nay không?” ông Trump trả lời: “Tôi ghét phải dự đoán những điều như thế. Có một giai đoạn chuyển đổi, bởi vì những gì chúng tôi đang làm là rất lớn. Chúng tôi đang mang lại sự giàu có cho nước Mỹ. Đó là một điều lớn lao, và luôn có những giai đoạn, cần một chút thời gian. Cần một chút thời gian, nhưng tôi nghĩ điều đó sẽ rất tuyệt vời đối với chúng tôi.”
Howard Lutnick, Bộ Trưởng Thương Mại, đã nói rằng các chính sách của ông Trump là "đáng giá" ngay cả khi chúng gây ra suy thoái. Scott Bessent, Bộ Trưởng Tài Chính, đã nói rằng nền kinh tế có thể cần một "giai đoạn thanh lọc" sau khi phụ thuộc vào chi tiêu của chính phủ.
Nói tóm lại, Tổng thống Trump và các cố vấn của ông cho biết các chính sách của ông có thể gây ra đau đớn trong ngắn hạn nhưng sẽ tạo ra lợi nhuận lớn theo thời gian. Nhiều nhà kinh tế hoài nghi về những lập luận đó.
Những đau đớn trong ngắn hạn bao gồm tình trang gia tăng lạm phát, tỉ lệ thất nghiệp cao, cát giảm những chương trình an sinh xã hội, kể cả Medicaid. Tầng lớp dân chúng có lợi tức phải chịu những thiệt thòi này. Ngay cả khi suy thoái chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, nghiên cứu kinh tế cho thấy rằng những người mất việc làm trong thời kỳ suy thoái, hoặc những người tốt nghiệp có thể phải chịu hậu quả lâu dài về sự nghiệp. Một số nông dân phải khai phá sản hoặc tự vẫn trong nhiệm kỳ (1) của Trump.
Chính quyền Trump nói họ đang tìm cách giảm nhập cảng, mang việc làm sản xuất trở về Mỹ và "tái công nghiệp hóa" nền kinh tế. Họ lập luận khi làm như vậy đòi hỏi giá phải trả trong ngắn hạn, nhưng cuối cùng, người lao động Mỹ sẽ chiến thắng.
Tăng thuế quan để giảm nhập cảng không hiệu quả vì chính sách thuế quan của chính quyền Trump áp thuế lên cả vật liệu và những bộ phận nhập cảng làm cho hàng sản xuất trong nước Mỹ đắt hơn.
Việc tái công nghiệp hóa nền kinh tế Mỹ không dễ dàng chút nào vì giá nhân công ở Mỹ cao hơn nhiều nước. Kỹ nghệ dệt may và sản xuất bàn, ghế, giường, tủ ở Mỹ đã biến mất vài thập niên trước vì hàng rẻ nhập cảng từ Trung Quốc.
Đó chính là lý do các công ty Mỹ lập cơ xưởng ở nước ngoài. Chính quyền Trump đã thất bại về lãnh vực này ngay trong nhiệm kỳ (1). Việc làm sống lại kỹ nghệ than và thép không thành công.
Kế hoạch thuế quan hiện nay của chính quyền Trump không thể vực dậy được kỹ nghệ thép, than, dệt may, bàn ghế. Kinh Tế Gia David Autor tại MIT khuyến cáo rằng Hoa Kỳ nên tập trung vào việc bảo tồn và củng cố các ngành sản xuất có giá trị cao thúc đẩy sự đổi mới.
Ông cho biết, thuế quan có thể là một phần của chiến lược đó, nhưng chúng nên tập trung vào các lĩnh vực cụ thể và kết hợp với trợ cấp để khuyến khích đầu tư. Chính quyền Biden đã theo đuổi chiến lược đó bằng các luật thúc đẩy đầu tư vào sản xuất chất bán dẫn và năng lượng xanh, nhưng cho đến nay, ông Trump đã từ bỏ nó. Ông Autor cho biết: “Không thể chỉ có câu chuyện về thuế quan. Phải có đầu tư”.
PHẢN ỨNG CỦA THẾ GIỚI
Bernd Lange, Chủ Tịch Ủy Ban Thương Mại Quốc Tế của Nghị viện Châu Âu (European Parliament), cho biết tại một cuộc họp báo ở Strasbourg, Pháp, rằng mức thuế mà Trump công bố "sẽ thực sự gây hại cho người dân". Lange gọi thông báo về mức thuế của Trump là "mớ hỗn độn" "không công bằng" đối với các nhà sản xuất tại Hoa Kỳ, Châu Âu và Nam Bán cầu.
"Tổng thống Trump gọi đó là 'Ngày Giải Phóng'. Tôi sẽ gọi đó là 'Ngày Lạm Phát', vì hoàn toàn rõ ràng rằng mức thuế này sẽ làm tăng giá ở Hoa Kỳ và trên toàn cầu.”
Phó Thủ tướng Bỉ Maxime Prévot tuyên bố: “Chơi với diêm, Hoa Kỳ sẽ bị cháy rụi”. Ông nói thêm rằng “thật đáng tiếc khi Hoa Kỳ đơn phương tấn công trật tự thương mại toàn cầu bằng cách áp dụng thuế quan đối với mọi người và đặc biệt là đối tác của mình”.
Israel cho biết vào đầu tuần này rằng họ sẽ hủy bỏ tất cả các mức thuế còn lại đối với hàng nhập cảng của Hoa Kỳ. Ông Nguyễn Quốc Hùng, một quan chức cấp cao của Bộ Tài Chính Việt Nam, cho biết bắt đầu có hiệu lực vào đầu tuần tới, Việt Nam cũng cắt giảm thuế đối với một loạt các sản phẩm bao gồm khí đốt tự nhiên hóa lỏng, ethanol, đùi gà, anh đào, gỗ và ô tô. Quyết định này nhằm mục đích cải thiện cán cân thương mại với các đối tác thương mại. Hoa Kỳ có thâm thủng thương mại với Việt Nam trong nhiều năm.
HẬU QUẢ CỦA LOẠT THUẾ QUAN MỚI TRONG 24 GIỜ QUA
Vài giờ sau thông báo về thuế quan mới của Tổng Thống Trump, thị trường chứng khoán Hoa Kỳ giảm mạnh, cũng như thị trường Châu Âu và Châu Á. Vàng đạt mức cao kỷ lục mới khi các nhà đầu tư tìm kiếm các khoản đầu tư an toàn hơn. Các nhà kinh tế hàng đầu nói với CNN rằng thuế quan có thể dẫn đến suy thoái toàn cầu.
Chứng khoán Hoa Kỳ mở cửa giảm mạnh vào thứ Năm khi thị trường toàn cầu bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi thuế quan của Tổng thống Donald Trump, đe dọa đẩy Hoa Kỳ và phần còn lại của thế giới vào suy thoái.
Chỉ số Dow Jones giảm 1,500 điểm, tương đương 3.6%, trong phiên giao dịch buổi sáng. Chỉ số S&P 500 giảm 3.95%, mức thấp nhất kể từ tháng 9 và đang trên đà có ngày tồi tệ nhất kể từ cuộc khủng hoảng lạm phát năm 2022. Nasdaq thiên về công nghệ giảm 4.9%.
Các nhà đầu tư đổ tiền vào các tài sản an toàn. Vàng tăng vọt lên mức kỷ lục mới vào thứ Tư trên $3,160 đô la một ounce troy, và lợi suất trái phiếu kho bạc (Treasury bond) giảm mạnh. Lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm (10-year Treasury note) đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ tháng 10. Trái phiếu và giá giao dịch theo hướng ngược nhau. Vàng, dao động trên $3,100 đô la một ounce troy vào sáng thứ Năm, đã tăng 19% trong năm nay và vừa công bố quý tốt nhất kể từ năm 1986.
Công ty Stellantis cho biết họ đã "tạm dừng sản xuất" tại một số nhà máy lắp ráp xe hơi tại Canada và Mexico do mức thuế mới được công bố và do đó, một số công nhân Hoa Kỳ cũng sẽ bị tạm thời sa thải. Stellantis cho biết 900 nhân viên làm việc theo giờ tại Hoa Kỳ, những người sản xuất hệ thống truyền động và dập cung cấp cho các nhà máy bị ảnh hưởng tại Canada và Mexico sẽ nằm trong số những người bị sa thải do sản lượng giảm do mức thuế gây ra. Họ làm việc tại năm nhà máy khác nhau ở Trung Tây — nhà máy Warren Stamping và Sterling Stamping ở Michigan, cũng như nhà máy truyền động Indiana, nhà máy truyền động Kokomo và nhà máy đúc Kokomo, tất cả đều ở Kokomo, Indiana.
Nhà máy lắp ráp ở Windsor, Ontario, nơi sản xuất Chrysler Pacifica và Voyager, và Dodge Charge Daytona, sẽ đóng cửa trong hai tuần bắt đầu từ thứ Hai và nhà máy lắp ráp ở Toluca, Mexico, nơi sản xuất Jeep Compass và xe điện Wagoneer S, sẽ đóng cửa trong phần còn lại của tháng 4, cũng bắt đầu từ thứ Hai.
“Có một tin vui giữa giờ tuyệt vọng.” Giá xăng dầu giảm mạnh vào thứ Năm do lo ngại rằng cuộc chiến thương mại của Tổng thống Donald Trump sẽ làm chậm nền kinh tế thế giới, mức tiêu thụ xăng dầu sẽ giảm và OPEC đang cung cấp quá mức cho thị trường.
Giá dầu tương lai của Hoa Kỳ giảm mạnh 7% xuống còn $66.52 đô la một thùng, khiến dầu thô hướng đến ngày tồi tệ nhất kể từ tháng 7 năm 2022. Dầu thô Brent, chuẩn mực thế giới, đã giảm 6%.
Robert Yawger, giám đốc điều hành tại Mizuho Securities, nói với CNN hôm thứ Năm: "Đây là sự kiện phá hủy nhu cầu và sẽ làm gián đoạn chuỗi cung ứng. Thị trường lo ngại về mối đe dọa của suy thoái, lạm phát và thất nghiệp. Tin tốt là giá tại trạm xăng sẽ giảm. Nhưng nếu chúng ta đang suy thoái, bạn sẽ không đến trạm xăng nhiều nữa.”
Nguyễn Quốc Khải
THAM KHẢO
(1) Ben Casselman, “Trump Says a Recession Might Be Worth the Cost. Economists Disagree.” New York Times, March 18, 2025.
(2) Luke Broadwater, Colby Smith and Ana Swanson, “Trump Declines to Rule Out Recession as Tariffs Begin to Bite.” New York Times, March 9, 2025.
(3) Antoinette Radford, “Trump Launches Historic Global Trade War.” CNN, April 3, 2025.
(4) Jennifer Clarke,”What are tariffs and why is Trump using them?” BBC, April 3, 2025.
(5) Editorial Board, “Why is Trump waging a trade war?” Washington Post, March 31, 2025.
(6) Ana Swanson, “Trump is set to unveil expansive global tariffs.” New York Times, April 2, 2025.
Gửi ý kiến của bạn
