LTS. Trong Buổi Sinh Họat Tưởng Niệm Hồ Hữu Tường do Tạp Chí Thế Kỷ 21 và đài VNCR tổ chức vừa qua, tác giả Trần Văn Chi đã kể lại một số kỷ niệm với Hồ Hữu Tường -- một nhà tiểu thuyết, nhà lý luậ, nhà văn hóa và là một nhà chính trị lớn của Việt Nam trong nửa sau thế kỷ 20. Dưới đây là bài nói chuyện của tác giả Trần Văn Chi.
Khi tôi rời ghế nhà trường Trung học Nguyễn Đình Chiểu Mỹ Tho thì Bác Hồ Hữu Tường (H.H.T.) được thả ra từ nhà tù Côn Đảo . Không khí chánh trị ở SàiGòn bấy giờ nhộn nhịp đầy biến động sau cuộc đảo chánh 01-11-1963. Lách qua những xáo động, tôi chen chân vào Đại Học Sư Phạm SàiGòn rồi tìm chổ họat động trong nhóm Sử Địa , rồi Tập San Sử Địa trong khuôn khổ của ĐHSP.
Từ Tập San nội bộ, được nhà sách Khai Trí bảo trợ, Tập San Sử Địa trở thành bề thế quốc gia, vì nội dung và vì được nhiều vị giáo sư và học giả tham gia viết bài ; trong đó có học giả Hồ Hữu Tường đồng ý cộng tác.
1- Tôi đến với học giả H.H.T. đầu tiên trong hòan cảnh và duyên khởi đầu như thế . Anh Long - Điền (Phạm Tấn Kiệt) là Giáo Sư của ĐHSP là nhà biên khảo đưa tôi đi giới thiệu với học giả H.H.T. .
Tôi chỉ biết H.H.T. qua hào quang , và huyền thọai như là nhà trí thức, thiên tài về Tóan, uyên thâm Kho và Kinh Dịch , sáng lập nhóm Đệ Tứ , quân sự cho Mặt Trân Thống Nhứt (Cao Đài , Hòa Hảo Bình Xuyên) nhà lập thuyết Trung Lập V. V Thầy Long Điền kêu H.H.T. bằng Bác, tôi kêu theo ; gọi H.H.T. bằng Bác xưng tôi .
Buổi đầu gặp Bác H.H.T. đã tạo cho tôi nhiều ấn tượng đặc biệt : hư hư thật thật lẩn lộn . Khác hẳn với các nhơn vật Miền Nam mà tôi đã tìm đến như Ô. Ô. Trần Văn Văn , Âu Trường Thanh , Dương Mộng Ảo , Phạm Bá Cầm , Nguyễn Văn Bông . . .
Thọat tiên về ngọai hình , H.H.T. quả là con người khác người : da đen , tướng tá hơi thô kệch , thấp và nặng nề , đầu lớn khổ , miệng to môi dầy , răng lớn đưa ra , tai to dài hơn bình thường .
Nói chung ngọai hình thì H.H.T. không phải xấu , nhưng các của Bác nét "không giống ai" nên được người ta mô tả Bác là con người "dị tướng". Sau nầy có lần gặp Bác đứng trước nhà sách Khai Trí , với bộ đồ lụa khiến cái dị tướng đó trở thành "SUPER " thành EXTRA!
Cung cách nói chuyện với tôi qua gợi chuyện của Long Điền tôi nhận thấy ở Bác nét mộc mạc, chơn thực nhưng sôi nổi .
Tôi bị Bác thu hút , nghe Bác nói đủ chuyện trên đời mà chuyện gì cũng có đầu có đuôi tường tận , tới nơi tới chốn . Thỉnh thõang tôi dừng Bác lại để hỏi sang chuyện khác .
Bác nói về chữ Nôm , về Kinh Dịch và tôi nhớ Bác nói về Kinh Tế : Bác đưa kế họach thâu mua trái cây Miền Tây để xuất cảng sang Tây sang Mỹ, nhơn bàn về Mỹ đem quân vào Việt Nam bấy giờ .
Bác H.H.T. đối với tôi như một khám phá , cũng như tôi đã khám phá con người và quê hương tươi đẹp Việt Nam qua các cuộc du khảo mà tôi tổ chức trong nhóm Sử Địa.
Sau đó tôi tìm đọc "Tương lai Văn Hóa Việt Nam " và "Phi Lạc Sang Tàu" cũng như chú ý theo dỏi các bài viết và họat động của Bác H.H.T. . Bác Hồ H.H.T. để lại trong tôi thời tuổi true rất sâu sắt về
- Tinh Thần Dân Tộc
- Về niềm tự hào Việt Nam
- Tin tưởng vào tương lai dân Việt .
Cái mà tôi không tìm thấy hoặc thấy không đậm nét ở các nhơn vật Miền Nam mà tôi cố đi tìm .
Phải chăng chính vì thế mà tôi lao vào các họat động Sinh Viên và đóng góp tuổi trẻ của mình trọn vẹn cho Họat Động Sinh Viên SàiGòn bấy giờ . . . .
2-Rồi năm 1970, Viện Đại Học Hòa Hảo (VDHHH) được thành lập , Hồ Xích Tú , Bành Ngọc Qúy và tôi là 3 người có mặt sớm như là Founder Hồ Xích Tú là con Bác H.H.T. là Phó Viện Trưởng . Tôi không biết các người con khác của Bác H.H.T. ngòai Hồ Xích Tú ..
Thọat nhìn giữa H.H.T. và Hồ Xích Tú là 2 cái gì "phản diện" , là 2 "thái cực" về ngọai hình .
Hồ Xích Tú rất đẹp trai , khôi ngô tuấn tú như Công Tử Miền Tây, Da trắng , Môi mỏng đỏ tươi , răng đều trắng đẹp (hơi móm duyên), đầu luôn chảy bảy ba, nhìn anh khiến liên tưởng đến Bà Hồ Hữu Tường. Có lẽ Hồ Xích Tú giống mẹ anh.
Đại Học Văn Khoa và Sư Phạm VĐH/HH mời Bác H.H.T. giảng dạy với tư cách là giáo sư thỉnh giãng . từ đó gần gũi thêm với Bác H.H.T.
Được biết cả 2 người , tôi thấy "cha con" có cái gì ít gần gũi như thường tình. Hồ Xích Tú sống bên nhà Ông nhạc, bác sĩ Tương ở gần sân golf miệt sân bay Tân Sơn Nhất .
Tôi chưa hề nghe Hồ Xích Tú nói về gia đình về người cha, nay đọc tâm sự ba Huệ Tâm con gái Bác H.H.T. trên Thế Kỷ 21 tháng 6/2003 khiến tôi hiểu thêm về cuộc sống tình cảm gia đình Hồ Xích Tú và Hồ Hữu Tường
Từ khi về Long Xuyên , Bác H.H.T. có lẽ như gắn chặt với VĐH/HH , với sông nước Hậu Giang , mỗi lần xuống dạy Bác ở lại 2 tuần trong khi các giáo sư khác không quá 1 tuần.
Bác thường đến với sinh viên từng nhóm . đến từng gia đình , Bác ăn uống , sinh họat với cha me sinh viên , hoặc tham dự văn nghệ noon ca tài tử với sinh viên ở tại nhà .
Cuối tuần Bác thường được SV rước về nhà đãi cơm , mời chòm xóm đến nghe Bác nói chuyện . Ai nấy đều hả hê được thấy Bác và nghe Bác nói .
Phòng Bác trong khuôn viên đại học , luôn mở cửa noun SV , Ban Đại Diện SV tìm đến Bác như tìm người cố vấn . Bác không phân biệt hoặc không cần phân biệt họ là ai , nhóm nào!
Hằng năm VĐH có tổ chức trại Về Nguồn , Bác luôn có tham dự với SV . Cùng xuống Long Xuyên giãng dạy còn có nhiều vị như Lý Chánh Trung , Nguyễn Văn Trung , Nguyễn Ngọc Huy , Vũ Hanh. . . các tên tuổi có sức thu hút mãnh liệt đối với SV. Nhưng H.H.T. có sức thu hút hơn cả. Vì SV và bà con Miền Long Xuyên nhìn H.H.T. qua thằng Thuộc , qua Phi Lạc Sang Tàu . Kính Bác bởi Ai Đi Tây, học Tây mà chống Pháp tới cùng. Hình ảnh bác gần gũi với ruộng nước Hậu Giang , phản phất Bửu Sơn Kỳ Hương mầu nhiệm. Bác kể về Phật Thầy, Đức Thầy là chuyện của họ nên Bác thuộc về họ và họ muốn nghe bác nói .
Trong một chuyến đi Cao Lãnh , Bác có sáng kiến lập ban văn nghệ đặc thù Miền Tây thuộc VĐH/HH nhằm bồi đắp phát triển ca cổ Miền Nam bao gồm cả nói thơ Vân Tiên , hò , vè ru con Nam Bộ . . . và Ban Văn Nghệ sẽ đi biểu diển trên quốc tế . Đó là cuối năm 74 .
Rồi 30/04/75 đến . Anh Hồ Xích Tú từng Phó Tổng Giám Đốc Nhơn Viên , rồi Giám Đốc Kỹ Thuật Air Việt Nam nhưng anh không ra đi , Bác Hồ Hữu Tường và gia đình chọn ở lại.
Bác Hồ Hữu Tường không đi tù cải tạo mà mải đến nam 1978 Bác mới bị đi tù . Lúc đó tôi có tìm gặp Giáo Sư Châu Long , Hùynh Văn Tòng (quen biết với Bác H.H.T. , từng thơ mời H.H.T. xuống Long Xuyên dạy) để hỏi về trường hợp bác H.H.T. bị bắt, và được trả lời : " nghe nói H.H.T. bị bắt vì chuyện xẩy ra ở địa phương." (")
Rồi năm 1980 nghe tin Bác mất trên đường đưa từ nhà tù về nhà sau khi bị bệnh năng !
Sự ra đi của Bác H.H.T. tương tự như trường hợp anh Bành Ngọc Qúy , Phụ Tá Viện Trưởng VĐH/HH trong âm thầm vì bạn bè bấy giờ ở trong tâm cảnh " Hồn ai nấy giữ " ! ! !
3-Hôm nay tưởng niệm bác H.H.T. , tôi kể kỷ niệm về Bác nhằm muốn phục hồi chân dung con người H.H.T. với tư cách là con người thực, như để tỏ lòng ngưởng mộ và kính mến Bác .
Nhớ lại khung cảnh Miền Nam bấy giờ , thời đại H.H.T. có mấy nhóm hào kiệt Miền Nam
- làm cách mạng, lãng mạn như Tạ Tu Thâu, Nguyễn An Ninh, Phan Văn Hùm.. .
- Làm cách mạng và làm chánh trị chuyên nghiệp như Trần Văn Ân , Phan Khắc Sửu, Trần Văn Hương, Nguyễn Tôn Hòan . . .
- Vừa Tôn Giáo vừa cách mang như ngài Phạm Công Tắc Cao Đài , Đức Thầy Hùynh Phú Sổ Phật Giáo Hòa Hảo , Tu Sĩ Nguyễn Thành Nam Hòa Đồng Tôn Giáo .
Để thử xem Bác H.H.T. ở vị trí nào" Bác H.H.T. như là có ở tất cả . Bởi Bác là Trí Thức, là cách mạng , là chánh trị và đặt biệt là một Đạo Sĩ nữa.
Nét đạo sĩ rõ nhứt về cuối đời, lúc bác về dạy học ở VĐH/HH và đó là giai đọan bác Về Nguồn , về với Tương lai Văn Hóa Việt Nam .
Nói về kỷ niệm với Bác H.H.T. là danh dự đối với tôi, vì tôi kính và mến Bác , xem Bác là " Bảo Vật " của Việt Nam.
Little Saigon ngày 01-07-2003
Trần Văn Chi
Khi tôi rời ghế nhà trường Trung học Nguyễn Đình Chiểu Mỹ Tho thì Bác Hồ Hữu Tường (H.H.T.) được thả ra từ nhà tù Côn Đảo . Không khí chánh trị ở SàiGòn bấy giờ nhộn nhịp đầy biến động sau cuộc đảo chánh 01-11-1963. Lách qua những xáo động, tôi chen chân vào Đại Học Sư Phạm SàiGòn rồi tìm chổ họat động trong nhóm Sử Địa , rồi Tập San Sử Địa trong khuôn khổ của ĐHSP.
Từ Tập San nội bộ, được nhà sách Khai Trí bảo trợ, Tập San Sử Địa trở thành bề thế quốc gia, vì nội dung và vì được nhiều vị giáo sư và học giả tham gia viết bài ; trong đó có học giả Hồ Hữu Tường đồng ý cộng tác.
1- Tôi đến với học giả H.H.T. đầu tiên trong hòan cảnh và duyên khởi đầu như thế . Anh Long - Điền (Phạm Tấn Kiệt) là Giáo Sư của ĐHSP là nhà biên khảo đưa tôi đi giới thiệu với học giả H.H.T. .
Tôi chỉ biết H.H.T. qua hào quang , và huyền thọai như là nhà trí thức, thiên tài về Tóan, uyên thâm Kho và Kinh Dịch , sáng lập nhóm Đệ Tứ , quân sự cho Mặt Trân Thống Nhứt (Cao Đài , Hòa Hảo Bình Xuyên) nhà lập thuyết Trung Lập V. V Thầy Long Điền kêu H.H.T. bằng Bác, tôi kêu theo ; gọi H.H.T. bằng Bác xưng tôi .
Buổi đầu gặp Bác H.H.T. đã tạo cho tôi nhiều ấn tượng đặc biệt : hư hư thật thật lẩn lộn . Khác hẳn với các nhơn vật Miền Nam mà tôi đã tìm đến như Ô. Ô. Trần Văn Văn , Âu Trường Thanh , Dương Mộng Ảo , Phạm Bá Cầm , Nguyễn Văn Bông . . .
Thọat tiên về ngọai hình , H.H.T. quả là con người khác người : da đen , tướng tá hơi thô kệch , thấp và nặng nề , đầu lớn khổ , miệng to môi dầy , răng lớn đưa ra , tai to dài hơn bình thường .
Nói chung ngọai hình thì H.H.T. không phải xấu , nhưng các của Bác nét "không giống ai" nên được người ta mô tả Bác là con người "dị tướng". Sau nầy có lần gặp Bác đứng trước nhà sách Khai Trí , với bộ đồ lụa khiến cái dị tướng đó trở thành "SUPER " thành EXTRA!
Cung cách nói chuyện với tôi qua gợi chuyện của Long Điền tôi nhận thấy ở Bác nét mộc mạc, chơn thực nhưng sôi nổi .
Tôi bị Bác thu hút , nghe Bác nói đủ chuyện trên đời mà chuyện gì cũng có đầu có đuôi tường tận , tới nơi tới chốn . Thỉnh thõang tôi dừng Bác lại để hỏi sang chuyện khác .
Bác nói về chữ Nôm , về Kinh Dịch và tôi nhớ Bác nói về Kinh Tế : Bác đưa kế họach thâu mua trái cây Miền Tây để xuất cảng sang Tây sang Mỹ, nhơn bàn về Mỹ đem quân vào Việt Nam bấy giờ .
Bác H.H.T. đối với tôi như một khám phá , cũng như tôi đã khám phá con người và quê hương tươi đẹp Việt Nam qua các cuộc du khảo mà tôi tổ chức trong nhóm Sử Địa.
Sau đó tôi tìm đọc "Tương lai Văn Hóa Việt Nam " và "Phi Lạc Sang Tàu" cũng như chú ý theo dỏi các bài viết và họat động của Bác H.H.T. . Bác Hồ H.H.T. để lại trong tôi thời tuổi true rất sâu sắt về
- Tinh Thần Dân Tộc
- Về niềm tự hào Việt Nam
- Tin tưởng vào tương lai dân Việt .
Cái mà tôi không tìm thấy hoặc thấy không đậm nét ở các nhơn vật Miền Nam mà tôi cố đi tìm .
Phải chăng chính vì thế mà tôi lao vào các họat động Sinh Viên và đóng góp tuổi trẻ của mình trọn vẹn cho Họat Động Sinh Viên SàiGòn bấy giờ . . . .
2-Rồi năm 1970, Viện Đại Học Hòa Hảo (VDHHH) được thành lập , Hồ Xích Tú , Bành Ngọc Qúy và tôi là 3 người có mặt sớm như là Founder Hồ Xích Tú là con Bác H.H.T. là Phó Viện Trưởng . Tôi không biết các người con khác của Bác H.H.T. ngòai Hồ Xích Tú ..
Thọat nhìn giữa H.H.T. và Hồ Xích Tú là 2 cái gì "phản diện" , là 2 "thái cực" về ngọai hình .
Hồ Xích Tú rất đẹp trai , khôi ngô tuấn tú như Công Tử Miền Tây, Da trắng , Môi mỏng đỏ tươi , răng đều trắng đẹp (hơi móm duyên), đầu luôn chảy bảy ba, nhìn anh khiến liên tưởng đến Bà Hồ Hữu Tường. Có lẽ Hồ Xích Tú giống mẹ anh.
Đại Học Văn Khoa và Sư Phạm VĐH/HH mời Bác H.H.T. giảng dạy với tư cách là giáo sư thỉnh giãng . từ đó gần gũi thêm với Bác H.H.T.
Được biết cả 2 người , tôi thấy "cha con" có cái gì ít gần gũi như thường tình. Hồ Xích Tú sống bên nhà Ông nhạc, bác sĩ Tương ở gần sân golf miệt sân bay Tân Sơn Nhất .
Tôi chưa hề nghe Hồ Xích Tú nói về gia đình về người cha, nay đọc tâm sự ba Huệ Tâm con gái Bác H.H.T. trên Thế Kỷ 21 tháng 6/2003 khiến tôi hiểu thêm về cuộc sống tình cảm gia đình Hồ Xích Tú và Hồ Hữu Tường
Từ khi về Long Xuyên , Bác H.H.T. có lẽ như gắn chặt với VĐH/HH , với sông nước Hậu Giang , mỗi lần xuống dạy Bác ở lại 2 tuần trong khi các giáo sư khác không quá 1 tuần.
Bác thường đến với sinh viên từng nhóm . đến từng gia đình , Bác ăn uống , sinh họat với cha me sinh viên , hoặc tham dự văn nghệ noon ca tài tử với sinh viên ở tại nhà .
Cuối tuần Bác thường được SV rước về nhà đãi cơm , mời chòm xóm đến nghe Bác nói chuyện . Ai nấy đều hả hê được thấy Bác và nghe Bác nói .
Phòng Bác trong khuôn viên đại học , luôn mở cửa noun SV , Ban Đại Diện SV tìm đến Bác như tìm người cố vấn . Bác không phân biệt hoặc không cần phân biệt họ là ai , nhóm nào!
Hằng năm VĐH có tổ chức trại Về Nguồn , Bác luôn có tham dự với SV . Cùng xuống Long Xuyên giãng dạy còn có nhiều vị như Lý Chánh Trung , Nguyễn Văn Trung , Nguyễn Ngọc Huy , Vũ Hanh. . . các tên tuổi có sức thu hút mãnh liệt đối với SV. Nhưng H.H.T. có sức thu hút hơn cả. Vì SV và bà con Miền Long Xuyên nhìn H.H.T. qua thằng Thuộc , qua Phi Lạc Sang Tàu . Kính Bác bởi Ai Đi Tây, học Tây mà chống Pháp tới cùng. Hình ảnh bác gần gũi với ruộng nước Hậu Giang , phản phất Bửu Sơn Kỳ Hương mầu nhiệm. Bác kể về Phật Thầy, Đức Thầy là chuyện của họ nên Bác thuộc về họ và họ muốn nghe bác nói .
Trong một chuyến đi Cao Lãnh , Bác có sáng kiến lập ban văn nghệ đặc thù Miền Tây thuộc VĐH/HH nhằm bồi đắp phát triển ca cổ Miền Nam bao gồm cả nói thơ Vân Tiên , hò , vè ru con Nam Bộ . . . và Ban Văn Nghệ sẽ đi biểu diển trên quốc tế . Đó là cuối năm 74 .
Rồi 30/04/75 đến . Anh Hồ Xích Tú từng Phó Tổng Giám Đốc Nhơn Viên , rồi Giám Đốc Kỹ Thuật Air Việt Nam nhưng anh không ra đi , Bác Hồ Hữu Tường và gia đình chọn ở lại.
Bác Hồ Hữu Tường không đi tù cải tạo mà mải đến nam 1978 Bác mới bị đi tù . Lúc đó tôi có tìm gặp Giáo Sư Châu Long , Hùynh Văn Tòng (quen biết với Bác H.H.T. , từng thơ mời H.H.T. xuống Long Xuyên dạy) để hỏi về trường hợp bác H.H.T. bị bắt, và được trả lời : " nghe nói H.H.T. bị bắt vì chuyện xẩy ra ở địa phương." (")
Rồi năm 1980 nghe tin Bác mất trên đường đưa từ nhà tù về nhà sau khi bị bệnh năng !
Sự ra đi của Bác H.H.T. tương tự như trường hợp anh Bành Ngọc Qúy , Phụ Tá Viện Trưởng VĐH/HH trong âm thầm vì bạn bè bấy giờ ở trong tâm cảnh " Hồn ai nấy giữ " ! ! !
3-Hôm nay tưởng niệm bác H.H.T. , tôi kể kỷ niệm về Bác nhằm muốn phục hồi chân dung con người H.H.T. với tư cách là con người thực, như để tỏ lòng ngưởng mộ và kính mến Bác .
Nhớ lại khung cảnh Miền Nam bấy giờ , thời đại H.H.T. có mấy nhóm hào kiệt Miền Nam
- làm cách mạng, lãng mạn như Tạ Tu Thâu, Nguyễn An Ninh, Phan Văn Hùm.. .
- Làm cách mạng và làm chánh trị chuyên nghiệp như Trần Văn Ân , Phan Khắc Sửu, Trần Văn Hương, Nguyễn Tôn Hòan . . .
- Vừa Tôn Giáo vừa cách mang như ngài Phạm Công Tắc Cao Đài , Đức Thầy Hùynh Phú Sổ Phật Giáo Hòa Hảo , Tu Sĩ Nguyễn Thành Nam Hòa Đồng Tôn Giáo .
Để thử xem Bác H.H.T. ở vị trí nào" Bác H.H.T. như là có ở tất cả . Bởi Bác là Trí Thức, là cách mạng , là chánh trị và đặt biệt là một Đạo Sĩ nữa.
Nét đạo sĩ rõ nhứt về cuối đời, lúc bác về dạy học ở VĐH/HH và đó là giai đọan bác Về Nguồn , về với Tương lai Văn Hóa Việt Nam .
Nói về kỷ niệm với Bác H.H.T. là danh dự đối với tôi, vì tôi kính và mến Bác , xem Bác là " Bảo Vật " của Việt Nam.
Little Saigon ngày 01-07-2003
Trần Văn Chi
Gửi ý kiến của bạn
