Dân Nhật Quan Tâm Nhiều Về Vụ Án PCI
Ngô Văn
Ngày 11 tháng 11 năm 2008, tòa án Tokyo đã đưa 4 cán bộ của công ty PCI ra xử về những hành vi vi phạm luật Cạnh tranh không lành mạnh của quốc tế, và luật lệ hiện hành của Nhật Bản; qua việc công ty này hối lộ các quan chức cộng sản Việt Nam để được trúng thầu xây cất đường xá, xa lộ ở Sài Gòn.
Bản cáo trạng đọc trước phiên toà cho biết, vào tháng 12 năm 2003 hãng PCI đã hối lộ cho ông Huỳnh Ngọc Sỹ (Phó Giám đốc sở Giao thông-Công chánh Sài Gòn, kiêm Giám đốc Ban quản lý PMU Đông Tây)  600 ngàn mỹ kim. Đến tháng 8 năm 2006, hối lộ thêm cho ông Sỹ 220.000 Mỹ kim. Trước đó, từ năm 2001 đến 2003, công ty PCI  đã hứa trả cho ông Sỹ 2 triệu 600 mỹ kim. Theo công tố viên Yagi thì ngoài những bằng chứng hối lộ vừa kể, toà án Tokyo không truy tố việc hãng này đã hối lộ các quan chức CSVN những món tiền khác lên đến 1 triệu 600 ngàn mỹ kim, vì chưa có đầy đủ chứng cứ.
Phiên toà này không những đã tạo nhiều chú ý cho báo chí Nhật Bản, mà nhiều công ty Nhật đang làm ăn tại Việt Nam, đặc biệt là các công ty xây dựng, cũng đã gởi người đến dự thính phiên tòa. Ngày hôm sau (12/10/2008), báo chí Nhật cho đi nhiều bài bình luận,yêu cầu chính phủ Nhật phải áp lực chính quyền CSVN phải xử phạt các quan chức đã nhận hối lộ, nếu không thì các hãng Nhật sẽ tiếp tục bị đòi tiền. Vấn đề của các hãng thầu Nhật Bản ở đây là, nếu hối lộ thì  phạm luật; mà không hối lộ các quan chức CSVN thì không thề trúng thầu được.
Một viên chức cao cấp  của bộ Tư pháp Nhật cho biết vào tháng 6/2008, Tokyo đã chính thức gởi văn thư yêu cầu Hà Nội hợp tác điều tra. Nhưng yêu cầu này bị rơi vào khoảng không yên lặng; khiến phiá Nhật Bản phải cảnh cáo rằng, thái độ né tránh của Hà Nội sẽ dẫn đến hậu quả là các khoản viện trợ ODA của Nhật cho Việt Nam trong tương lai sẽ khó được thông qua ở quốc hội Nhật. Viên chức bộ tư pháp Nhật  vừa kể còn cho biết thêm,  trong lần trao đổi với môt quan chức cao cấp ngành tư pháp Việt Nam tại Tokyo vào giữa tháng 9 vừa qua, phía Việt Nam cho rằng, việc điều tra thuộc thẩm quyền của bộ công an, nên ngành tư pháp Việt Nam chỉ có thể hỗ trợ việc điều tra qua đường ngoại giao. Quan chức Việt nam vừa kể còn phàn nàn là văn thư yêu cầu hợp tác điều tra của Nhật Bản có những điểm chưa đủ cơ sở pháp lý. Tuy biết lời phàn nàn vừa kể là vô lý, nhưng phía Nhật Bản cũng đã gửi thêm một văn thư yêu cầu khác. Đồng thời, cuối tháng 10 vừa qua, Nhật cũng đã gởi một toán điều tra sang Hà Nội để làm việc với các cơ quan chức năng của  Việt Nam.
Liên quan đến vấn đề hối lộ vừa kể của hãng PCI, trong một cuộc phỏng vấn mới đây trên đài Chân trời Mới,  ông Mori, một thành viên trong Ban Cố vấn tối cao của Nghiệp đoàn Lao động Nhật đã nhận định rằng, việc hãng PCI dùng quỹ viện trợ ODA của Nhật Bản cho Việt Nam để hối lộ các quan chức Cộng sản Việt Nam không những là hành động vi phạm luật lệ, mà còn là hành động làm ô danh nước Nhật. Cũng trong cuộc phỏng vấn này, Ông Mori cho biết, nghiệp đoàn lao động với gần 7 triệu đoàn viên của ông đang áp lực chính phủ Nhật phải kiểm soát kỹ lưỡng các khoản viện ODA cho Việt Nam, hầu tiền đóng thuế của người dân Nhật viện trợ cho Việt Nam đến tận tay người dân, chứ không thể đề chạy vào túi các quan chức CSVN được.
Ông Tono Oka,  một cựu giáo sư trường đại học Keio thỉ cho rằng,  tiền viện trợ ODA của Nhật cho các nước đang phát triển lấy từ tiền thuế do người dân Nhật đóng góp. Vì vậy cần phải sử dụng một cách hiệu quả.  Nghĩa là phải đến tận tay người dân của nước được viện trợ. Với những khoản tiền khổng lồ hối lộ cho các quan chức cộng sản Việt Nam, chắc chắn hãng PCI phải kê khai gian lận chi phí đấu thầu. Hẳn nhiên điều này khiến người Nhật phải phẫn nộ. Tuy nhiên, sự phẫn nộ đó sẽ  không thấm vào đâu so với sự phẫn nộ của người Việt Nam. Vì tiền viện trợ ODA không phải là tiền cho không, mà là tiền người dân Việt Nam phải hoàn trả sau này. Tiền thì vào túi cán bộ, còn người dân chẳng được hưởng gì thì lại phải còng lưng trả nợ.
Bên cạnh sự lên tiếng của người dân và báo chí Nhật đối với vụ tai tiếng PCI, Cộng Đồng Người Việt tại Nhật cũng đã nhập cuộc để bảo vệ quyền lợi của người dân trong nước trong các khoản viện trợ ODA, qua cuộc gặp gỡ của đại diện cộng đồng với Ông Trưởng phòng viện trợ cho các nước đang phát triển của bộ Ngoại giao Nhật hôm thứ ba vừa qua. Trong cuộc tiếp xúc này, đại diện ngoại giao Nhật Bản đã khẳng định là họ sẽ kiểm soát các khoản viện trợ ODA cho Việt Nam kỹ lưỡng hơn, để tránh trường hợp PCI tái diễn.
Với thói quen bao che tham nhũng của đảng Cộng Sản Việt Nam, các quan chức nhận hối lộ trong vụ PCI  có lẽ rồi cũng sẽ được đảng xét xử theo kiểu "dơ cao đánh khẽ", để những ăn chia của các ônglớn trong những món tiền hối lộ đó không bị vỡ lở thêm. Tuy nhiên, dù muốn dù không thì sự chú ý của dư luận Nhật cũng sẽ khiến việc xử dụng các khoản viện trợ ODA của Nhật ở Việt Nam phần nào được minh bạch hơn; trước khi các quan chức cộng sản Việt nam nghĩ ra những cách tinh vi khác để bòn rút.